Belirli Süreli İş Sözleşmesinin Süresinden Önce Feshi ve Tazminat Rejimi

Belirli süreli iş sözleşmelerinde taraflar, işin sınırlarını ve sözleşmenin ömrünü en başından belirleyerek birbirlerine bir zaman taahhüdünde bulunurlar. Bu taahhüt nedeniyle, belirli süreli iş…

Belirli süreli iş sözleşmelerinde taraflar, işin sınırlarını ve sözleşmenin ömrünü en başından belirleyerek birbirlerine bir zaman taahhüdünde bulunurlar. Bu taahhüt nedeniyle, belirli süreli iş sözleşmelerinde yasal ihbar süreleri ve ihbar tazminatı müessesesi bulunmadığı gibi, işçinin işe iade davası açma hakkı da yoktur.

Sözleşmenin belirlenen vade dolmadan önce sonlandırılması, Belirli Süreli İş Sözleşmesinin Süresinden Önce Feshi olarak adlandırılır. Bu fesih türünde tarafların hak ve borçları; feshin haklı bir nedene dayanıp dayanmadığına ve fesihte hangi tarafın kusurlu olduğuna göre keskin yasal yaptırımlara bağlanmıştır.

1. Sözleşmenin Süresinden Önce "Haklı Nedenle" Feshi ()

Sözleşme süresi bitmeden önce hem işçi hem de işveren, İş Kanunu'nda sayılan emredici haklı nedenlerin varlığı halinde ihbar süresi beklemeksizin sözleşmeyi anında feshedebilir.

• İşveren Açısından Haklı Fesih Halleri (): İşçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan davranışları (hırsızlık, hakaret, işyerinde kavga, devamsızlık, iş güvenliğini tehlikeye düşürme veya işvereni zarara uğratma), ağır sağlık sorunları veya zorlayıcı sebepler. İşveren bu nedenlerle fesih yaptığında işçiye kıdem tazminatı veya herhangi bir tazminat ödemez.
• İşçi Açısından Haklı Fesih Halleri (): Maaşın veya primlerin eksik/geç ödenmesi, sigortanın düşük gösterilmesi, zorla fazla mesai yaptırılması, işverenin ahlaka aykırı davranışları. İşçi haklı nedenle fesih yaptığında, işyerinde en az 1 yıllık kıdemi varsa Kıdem Tazminatını brüt giydirilmiş ücret üzerinden alır.

2. İşveren Tarafından Yapılan "Haksız Fesih" ve Ağır Yaptırımları

İşveren, İş Kanunu m. 25'te sayılan haklı nedenler bulunmaksızın veya belirsiz süreli sözleşmelere özgü olan "Geçerli Nedenleri" () gerekçe göstererek belirli süreli sözleşmeyi vaktinden önce feshederse, bu fesih Haksız Fesih sayılır. İşçi işe iade davası açamaz ancak şu fahiş tazminatları talep edebilir:

• Bakiye Süre Ücreti Tazminatı (): İşçinin, eğer sözleşmesi haksız yere feshedilmeseydi sözleşmenin doğal bitiş tarihine kadar çalışıp kazanabileceği tüm aylık maaş ve eklerinin toplamı işverenden tazminat olarak tahsil edilir.
• Haksız Fesih Tazminatı (): Hakimin takdir yetkisine bağlı olarak, bakiye süre ücretine ek olarak işverenin işçiye en çok 6 aylık ücreti tutarında ayrı bir haksız fesih tazminatı ödemesine hükmedilebilir.
• Kıdem Tazminatı: En az 1 yıllık yasal çalışma süresi şartı tamamlanmışsa, giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanarak işçiye ödenir.

3. İşçi Tarafından Yapılan "Haksız Fesih" ve İşverenin Tazminat Hakkı

İşçi, haklı bir neden () olmaksızın aniden işi bırakırsa veya sözleşme süresi dolmadan haksız şekilde istifa ederse, bu durum işverenin operasyonel düzenini bozduğu için Türk Borçlar Kanunu kapsamında cezalandırılır:

• Maktu Tazminat Yükümlülüğü (): İşçi haklı sebep olmaksızın aniden işi bırakırsa işveren, işçinin aylık ücretinin 1/4'üne (%25) eşit bir tazminatı işçiden talep etme hakkına sahiptir. İşveren hiçbir zarara uğramadığını beyan etse dahi bu tazminat hakkı doğar; ancak hakim durumun özelliklerine göre bu maktu tutarda indirim yapabilir.
• Ek Zararların Tazmini: İşçinin ani gidişi nedeniyle işyerinde üretim durmuş, siparişler iptal edilmiş veya fahiş zararlar doğmuşsa; işveren bu ek zararların varlığını ve miktarını ispat etmek kaydıyla zararın tamamını işçiden mahkeme yoluyla isteyebilir.
• Mali Kayıplar: Haksız fesih yapan işçi kesinlikle kıdem ve ihbar tazminatı alamaz.

4. Belirli Süreli Sözleşmelerde Cezai Şart ve İşsizlik Maaşı

• Karşılıklı Cezai Şart Güvencesi: Taraflar sözleşmenin başında, "Süresinden önce sözleşmeyi haksız fesheden taraf karşı tarafa X tutarında cezai şart öder" şeklinde bir madde koyabilirler. İş hukukunda cezai şartın geçerli olabilmesi için iki taraflı ve dengeli olması esastır. Haksız fesih halinde mağdur taraf bakiye süre ücretinin yanı sıra bu cezai şartı da tahsil edebilir.
• Fesihte İşsizlik Maaşı Şartı (): Belirli süreli iş sözleşmesi sürenin bitimi nedeniyle kendiliğinden sona ererse veya işveren tarafından haksız feshedilirse, işçi son 3 yıldaki prim gün sayıları tutarlılığı kaydıyla işsizlik maaşı almaya hak kazanır. Ancak işçi haksız fesih (istifa) yapmışsa işsizlik maaşı alamaz.

Hukuki Takvim, İspat ve Yargılama Masrafları

Fesih bildirimlerinin yasal geçerlilik kazanması ve hak taleplerinin zayi olmaması için şu adımların atılması zorunludur:

1.Sözleşme vadesinin ve Fesih Evrakının İncelenmesi:1. Aşama.

Yazılı sözleşmedeki bitiş tarihi ile feshin yapıldığı tarih arasındaki bakiye süre (kalan ay sayısı) net olarak hesaplanmalı, feshin yazılı bildirim metni delil olarak hasredilmelidir.

2.Noterden Bakiye Süre Ücreti İhtarnamesi:2. Aşama.

İşveren haksız fesih yapmışsa, işçi tarafından Noter vasıtasıyla ihtarname çekilerek kalan aylara ait bakiye süre ücretleri, kıdem tazminatı ve varsa cezai şart kalem-kalem listelenerek resmi talep oluşturulmalıdır.

3.Zorunlu Arabuluculuk Başvurusu:3. Aşama.

İhtarname tebliğine rağmen ödeme yapılmaması halinde, İş Mahkemesinde dava ikame edilmeden önce adliyelerdeki Arabuluculuk Bürosuna başvurulması zorunlu dava şartıdır.

• Dava Süresi ve Masraflar: İş mahkemelerindeki bakiye süre ücreti ve tazminat davaları ortalama 1 ila 1,5 yıl sürmektedir. Dava harçları ve bilirkişi gider avansları peşinatı adli takvim dökümlerine göre ortalama 4.000 TL civarındadır. Avukatlık vekalet ücretlerinde yasal taban sınır 17.900 TL'dir; genellikle dava sonunda elde edilecek meblağ üzerinden %15 ilâ %25 oran aralığında nispi olarak kararlaştırılır.

Sonuç

Belirli süreli iş sözleşmelerinin vaktinden önce haksız feshi, işvereni kalan ayların tüm maaşını tek seferde ödemek (bakiye süre ücreti) gibi çok ağır mali yaptırımlarla karşı karşıya bırakırken; işçinin haksız ayrılması da maaşının %25'i oranında maktu tazminat borcu doğurur. Ancak feshin haklılık zeminine oturtulması, bakiye süre alacaklarından işçinin başka işten kazandığı gelirlerin mahsup edilmesi hesaplamaları ve cezai şart maddelerinin dengelilik denetimi yüksek usuli uzmanlık gerektirir. Hatalı bir fesih bildirimi fahiş tazminat yükümlülüklerine yol açabilir.

Sözleşmenin süresinden önce feshi süreçlerini yasal zeminde hasarsız yürütmek, bakiye süre ücretlerinizi, cezai şartlarınızı ve kıdem tazminatınızı eksiksiz hesaplatıp tahsil etmek adına sürecin en başından itibaren uzman bir işçi ve iş hukuku avukatından profesyonel hukuki destek almanız önemle tavsiye edilir.