Uçağa Alınmama (Overbooking) Tazminatı ve Yolcu Hakları

Uçak biletinin satın alınmış ve check-in işlemlerinin vaktinde tamamlanmış olmasına rağmen yolcunun uçağa kabul edilmemesi durumuna uçağa alınmama (overbooking) denir. Havayolu şirketleri, son dakika…

Uçak biletinin satın alınmış ve check-in işlemlerinin vaktinde tamamlanmış olmasına rağmen yolcunun uçağa kabul edilmemesi durumuna uçağa alınmama (overbooking) denir. Havayolu şirketleri, son dakika uçuşa gelmeyen veya biletini iptal eden yolculardan doğan boş koltuk zararlarını önlemek amacıyla kapasitenin üzerinde bilet satışı (çifte rezervasyon) yapabilmektedir.

Uçağa iradesi dışında kabul edilmeyen yolcuların hakları ve alabilecekleri tazminat miktarları, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından yayımlanan Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik (SHY-PASS) çerçevesinde güvence altına alınmıştır.

Overbooking Halinde Prosedür Nasıl İşler?

Uçak kapasitesini aşan sayıda onaylı yolcunun uçuşa gelmesi durumunda havayolu şirketi adım adım şu prosedürü izlemek zorundadır:

UÇAKTA KAPASİTE FAZLASI YOLCU

[1. GÖNÜLLÜ ARAYIŞI] [2. İRADE DIŞI UÇAĞA ALINMAMA]

• Bilet ücreti iadesi veya • Yasal tazminat ödenmesi

güzergah değişikliği • Hizmet & bakım yükümlülüğü

• Ek ayrıcalık / kupon teklifi • Bilet iadesi / alternatif uçuş

• Gönüllü Yolcu Arayışı (SHY-PASS m. 5)

Havayolu firması öncelikle belirli avantajlar (ücretsiz bilet, seyahat çeki, üst sınıfa yükseltme vb.) sunarak uçuş hakkından kendi isteğiyle feragat edecek gönüllü yolcular arar. Gönüllü olan yolculara aşağıdaki seçeneklerden biri sunulur:

• Bilet ücretinin tamamının 7 gün içinde iadesi ve seyahatin başlangıç noktasına ücretsiz dönüş uçuşu sağlanması,
• Benzer taşıma şartları altında en yakın fırsatta son varış yerine güzergah değişikliği yapılması,
• Yolcunun uygun göreceği daha sonraki bir tarihte güzergah değişikliği.

2. İrade Dışı Uçağa Alınmama

Uçuşun gerçekleşmesi için yeterli sayıda gönüllü bulunamazsa, havayolu şirketi yolcuların bir kısmını iradeleri dışında uçağa kabul etmez. Vaktinde havaalanında olan ve belgeleri eksiksiz olmasına rağmen uçağa alınmayan yolculara yasal tazminat ödenmesi ve ücretsiz hizmet (bakım) sunulması zorunludur.

Yasal Overbooking Tazminatı Miktarları

Uçağa kabul edilmeyen yolcuya ödenmesi gereken kanuni tazminat tutarları, uçuşun gerçekleşeceği mesafe ve hatta göre sabit olarak belirlenmiştir:

Uçuş Kategorisi / Mesafesi

Sabit Yasal Tazminat Tutarı

%50 İndirimli Tazminat Şartı

İç Hat Uçuşları

100 Avro

Alternatif uçuş ile varış süresi 2 saati aşmazsa

Dış Hat (1500 km ve daha kısa)

250 Avro

Alternatif uçuş ile varış süresi 2 saati aşmazsa

Dış Hat (1500 km – 3500 km arası)

400 Avro

Alternatif uçuş ile varış süresi 3 saati aşmazsa

Dış Hat (3500 km’den uzun)

600 Avro

Alternatif uçuş ile varış süresi 4 saati aşmazsa

Ödeme Esası: Tazminat tutarları Euro cinsinden belirlenmiş olup, ödeme günündeki Merkez Bankası efektif satış kuru üzerinden Türk Lirası cinsinden veya yolcunun yazılı onayı ile seyahat çeki/hizmet şeklinde ödenir.

Bekleme Süresince Sağlanması Zorunlu Hizmetler (Bakım Yükümlülüğü)

Uçağa kabul edilmeyen ve alternatif uçuşu bekleyen yolculara havayolu firması şu hizmetleri ücretsiz sağlamakla yükümlüdür:

• 2 - 3 saat arası gecikmelerde: Sıcak ve soğuk içecek ikramı,
• 3 - 5 saat arası gecikmelerde: Sıcak/soğuk içecek ile birlikte günün saatine uygun öğün yemeği,
• 5 saat ve üzeri gecikmelerde: İlave ara yemekler ve içecekler,
• Konaklama Gereken Durumlarda: Otel veya uygun bir tesiste konaklama imkanı ile otel-havalimanı arası ulaşım (transfer) hizmeti,
• İletişim: Süreye bakılmaksızın en az 2 telefon görüşmesi, faks veya e-posta kullanımı.

Ek Maddi ve Manevi Tazminat Davası Hakkı

Yönetmelikte yer alan maktu (sabit) tazminat tutarları, havayolu şirketinin yolcuya derhal ödemekle yükümlü olduğu asgari tutarlardır. Ancak overbooking nedeniyle yolcunun uğradığı gerçek zarar bu tutardan fazla olabilir.

Yolcu; iş bağlantısını, önemli bir toplantıyı, ticari anlaşmayı veya önceden rezerve edilmiş tatil/ameliyat organizasyonunu kaçırmışsa Tüketici Mahkemelerinde Maddi ve Manevi Tazminat Davası açabilir.

• Mahkemece hükmedilecek toplam tazminat miktarından, havayolu şirketinin yönetmelik gereği önceden ödediği maktu tazminat tutarı mahsup edilir.

Hangi Durumlarda Tazminat Ödenmez?

Havayolu firmasının uçağa kabul etmeme hususunda haklı gerekçeleri varsa overbooking tazminatı ödenmez:

• Gecikmeli Check-In: Yolcunun belirtilen son check-in saatinden veya biniş kapısı kapanış süresinden sonra gelmesi,
• Eksik Seyahat Belgeleri: Pasaport, vize, T.C. Kimlik Kartı veya zorunlu sağlık/karantina evraklarının eksik olması,
• Güvenlik ve Sağlık Engelleri: Yolcunun uçuş güvenliğini tehlikeye düşürecek davranışlarda bulunması veya sağlık durumunun uçuşa elverişsiz olması.

Sıkça Sorulan Sorular

Havayolu şirketinin sunduğu seyahat çekini kabul etmek zorunda mıyım?

Hayır. Yolcu, tazminat ödemesini veya bilet iadesini nakit ya da banka havalesi olarak talep etme hakkına sahiptir. Yazılı onayınız olmadan seyahat çeki verilmesi hukuka aykırıdır.

Overbooking tazminatını almak için nereye başvurmalıyım?

Öncelikle ilgili havayolu şirketine yazılı olarak başvurulmalıdır. Olumsuz yanıt alınması veya 10 gün içinde cevap verilmemesi halinde Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’ne (SHGM) şikayette bulunulabilir veya Tüketici Hakem Heyeti / Tüketici Mahkemesi nezdinde hukuki süreç başlatılabilir.

Hukuki Desteğin Önemi

Havayolu şirketleri overbooking durumlarında sıklıkla yolculara "feragat/gönüllü vazgeçme" evrakları imzalatmakta ve kanuni tazminat haklarını sınırlandırmaktadır. Hak kaybına uğramamak ve uğranılan zararın eksiksiz tahsili adına sürecin bir tüketici hukuku avukatı vasıtasıyla yürütülmesi tavsiye edilir.