Suçu ve Suçluyu Övme Suçu ve Cezası (TCK 215)

Suçu ve suçluyu övme suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun "Kamu Barışına Karşı Suçlar" başlıklı bölümünde, 215. maddede düzenlenmiştir. Bu suç tipiyle korunmak istenen hukuki yarar; kamu düzeni,…

Suçu ve suçluyu övme suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun "Kamu Barışına Karşı Suçlar" başlıklı bölümünde, 215. maddede düzenlenmiştir. Bu suç tipiyle korunmak istenen hukuki yarar; kamu düzeni, toplumun barış ve huzur ortamı ile suç işlenmesinin önlenmesine yönelik toplumsal bilincin korunmasıdır.

Özellikle sosyal medyanın yaygınlaşmasıyla birlikte; kesinleşmiş bir mahkumiyeti bulunan kişilerin veya işlenmiş suçların alenen desteklenmesi, takdir edilmesi ya da yüceltilmesi TCK m. 215 kapsamında cezai yaptırımlara konu olmaktadır.

Suçu ve Suçluyu Övme Suçu Nedir?

TCK 215 uyarınca bu suç; işlenmiş olan bir suçu veya işlemiş olduğu suçtan dolayı bir kişiyi alenen övmek ve bu eylem nedeniyle kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkmasına sebebiyet vermektir.

TCK Madde 215:

"İşlenmiş olan bir suçu veya işlemiş olduğu suçtan dolayı bir kişiyi alenen öven kimse, bu nedenle kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması hâlinde, iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır."

Suçun Oluşum Şekli ve Şartları

Suçu ve suçluyu övme suçunun oluşabilmesi için Kanunun aradığı somut unsurların bir arada bulunması şarttır:

• İşlenmiş Bir Suçun Varlığı: Övülen fiilin kanunen suç teşkil etmesi ve kesinleşmiş bir mahkumiyet veya ceza verilmesine yer olmadığı kararına konu olması gerekir. Soyut bir suçun veya kabahatin (örneğin gürültü yapmanın, dilenciliğin) övülmesi bu suçu oluşturmaz.
• Aleniyet Unsuru: Övme eyleminin belirsiz sayıda kişinin görebileceği veya duyabileceği kamuya açık alanlarda ya da sosyal medya platformlarında gerçekleştirilmesi gerekir.
• Somut Tehlike Şartı (Açık ve Yakın Tehlike): Suçun oluşması için övme eyleminin kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlike (toplumda suç işlemeyi özendirme, kamu barışını bozma riski) yaratması şarttır. Bu şart gerçekleşmezse eylem suç oluşturmaz.

Yargıtay İçtihadı Örneği (Yargıtay 3. CD., E. 2021/807, K. 2022/3003):

Terör örgütü lideri veya işlediği suçtan mahkum olmuş kişiler lehine slogan atılması, gösteri yapılması veya bu eylemlerin sosyal medyada takdir edilerek paylaşılması TCK 215 kapsamında değerlendirilmiştir.

Suçu ve Suçluyu Övme Suçunun Cezası

Suçu ve suçluyu övme suçunun temel şekli için öngörülen ceza 2 yıla kadar hapis cezasıdır (1 aydan 2 yıla kadar).

Hakim, ceza miktarını belirlerken övülen suçun ağırlığını, eylemin ulaştığı kitleyi ve kamu düzeninde yarattığı tehlikenin boyutunu dikkate alır.

Cezayı Artıran Nitelikli Hal (TCK 218)

Suçun basın ve yayın yoluyla (gazete, televizyon, radyo, internet haber siteleri, herkese açık sosyal medya mecraları vb.) işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.

Düşünce Özgürlüğü İstisnası (TCK 218/1-2. Cümle):

Haber verme sınırlarını aşmayan ve yalnızca eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz.

Teşebbüs, İştirak ve İçtima Hükümleri

• Teşebbüs: Övme eyleminin alenen yapılmasına rağmen "açık ve yakın tehlike" neticesinin doğmaması veya eylemin yarıda kalması durumunda teşebbüs hükümleri değerlendirilebilir.
• İştirak: Suçlu ile fotoğraf çektirip bunu övücü ifadelerle birlikte ortaklaşa paylaşan kişiler müşterek fail olarak cezalandırılır.
• İçtima (Zincirleme Suç - TCK m. 43): Aynı kişiyi veya suçu farklı zamanlarda birden fazla kez öven kişi hakkında ceza zincirleme suç hükümleri uyarınca artırılır.

Kendi Suçunu Övme İstisnası: Kişinin bizzat işlediği suçu veya kendisini övmesi durumunda ayrıca TCK 215'ten ceza verilmez.

Soruşturma Usulü, Uzlaşma ve Koruma Tedbirleri

• Resen Soruşturma: Bu suç şikayete tabi değildir. Savcılık resen soruşturma başlatır. İhbarda bulunan kişinin vazgeçmesi soruşturmayı düşürmez.
• Uzlaştırma Kapsamı: Kamu barışına karşı işlenen bu suç tipi uzlaştırma kapsamı dışındadır.
• Gözaltı ve Tutuklama Yasağı: Zorunlu hallerde 24 saat gözaltı kararı verilebilir. Ancak suçun ceza üst sınırı 2 yıl olduğundan tutuklama tedbiri uygulanamaz; sadece adli kontrol (yurt dışı çıkış yasağı, imza yükümlülüğü vb.) verilebilir.

Yargılama Usulü: Basit Yargılama ve Görevli Mahkeme

Görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir.

Mahkeme, ceza üst sınırının 2 yıl olmasını dikkate alarak duruşma açmaksızın dosya üzerinden karar verilen basit yargılama usulünü (CMK m. 251) tatbik edebilir. Basit yargılama usulü uygulandığında sonuç ceza üzerinden 1/4 oranında indirim yapılır. Karara 7 gün içinde itiraz edilirse genel duruşmalı yargılamaya geçilir.

Mahkemenin Verebileceği Kararlar ve Seçenek Yaptırımlar

Karar Türü

Uygulanma Şartları

Beraat

Eylemin eleştiri sınırında kalması veya "açık ve yakın tehlike" unsurunun oluşmaması.

Adli Para Cezasına Çevirme

Hükmedilen hapis cezası 1 yıl veya altında kalırsa adli para cezasına çevrilebilir.

HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması)

Hapis cezası 2 yıl veya altında kalırsa, sanığın adli sicili temizse 5 yıl denetimle uygulanır.

Cezanın Ertelenmesi

Sanığın daha önce kasten işlenmiş suçtan 3 aydan fazla mahkumiyeti yoksa ceza ertelenebilir.

Zamanaşımı Süreleri ve Kanun Yolları

• Dava Zamanaşımı: Suçun işlendiği tarihten itibaren 8 yıldır.
• Ceza Zamanaşımı: Kesinleşen cezalarda zamanaşımı 10 yıldır.
• Kanun Yolları: Asliye Ceza Mahkemesi kararlarına karşı 7 gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir. İstinaf incelemesi sonucunda verilen kararlar için CMK m. 286/2 sınırları dahilinde Yargıtay'a temyiz yolu açık veya kapalı olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Sosyal medyada suç içerikli bir paylaşımı beğenmek (like atmak) bu suçu oluşturur mu?

Yalnızca beğenmek kural olarak suç oluşturmayabilir; ancak paylaşımı övücü yorumlarla kendi profilinde yaymak ve kamu düzenini tehlikeye düşürmek TCK 215 kapsamında değerlendirilebilir.

Hakkında henüz mahkumiyet kararı verilmemiş bir şüpheliyi övmek suç mudur?

Hayır. TCK 215 uyarınca övülen fiilin veya kişinin kesinleşmiş bir mahkumiyet hükmüne dayanması şarttır. Masumiyet karinesi gereğince henüz yargılaması süren bir kimsenin eylemini övmek bu suçu oluşturmaz.

Sonuç

Suçu ve suçluyu övme suçu; ifade özgürlüğü ile kamu düzeninin korunması arasındaki hassas dengede yer alır. Eylemin eleştiri sınırları içinde kalıp kalmadığı, aldatıcılık veya somut tehlike unsurunun gerçekleşip gerçekleşmediği gibi durumlar özel hukuki değerlendirme gerektirir. Soruşturma veya kovuşturma evresinde hak kaybına uğramamak adına sürecin bir ceza avukatı rehberliğinde takip edilmesi önerilir.