Bu yazıda SMK m. 29 ve devamı hükümleri çerçevesinde marka ihlali sayılan fiiller, açılabilecek tazminat ve önleme davaları, ihtiyati tedbir usulleri ile cezai yaptırımlar detaylandırılmıştır.
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) uyarınca tescilli bir markanın sağladığı haklar, münhasıran marka sahibine aittir. Marka sahibinin açık rızası olmaksızın markanın, markaya ait ayırt edici işaretlerin veya taklitlerinin ticari alanda kullanılması hukuken marka hakkına tecavüz (ihlal) oluşturur.
Marka tecavüzü; ticari itibarı zedeleyen, haksız rekabet yaratan ve hak sahibini ciddi finansal zarara uğratan hukuka aykırı bir eylemdir.
Marka Hakkının İhlali (Tecavüz) Nedir?
Marka hakkının ihlali, tescilli bir markanın sağladığı hukuki koruma sınırları içerisine giren ürün, hizmet veya işaretlerin üçüncü kişiler tarafından yetkisiz olarak kullanılmasıdır. İhlalin varlığından söz edebilmek için markanın Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) nezdinde tescilli olması veya uluslararası anlaşmalar uyarınca Türkiye'de koruma altında bulunması gerekir.
SMK m. 29’a Göre Marka Hakkına Tecavüz Sayılan Fiiller
Sınai Mülkiyet Kanunu m. 29 uyarınca, aşağıdaki eylemler marka hakkına tecavüz kabul edilir:
- İzinsiz Kullanım: Marka sahibinin kanundan doğan haklarının izinsiz olarak ticari alanda kullanılması,
- Ayniyet veya Benzerlik (Taklit): Markanın aynısının veya halk nezdinde karıştırılma ihtimali yaratacak derecede benzerinin aynı veya benzer mal/hizmetlerde kullanılması,
- Ticari Dolaşıma Sokma: Taklit markayı taşıyan ürünlerin üretilmesi, satılması, dağıtılması, ithal veya ihraç edilmesi, ticari evraka ya da reklam materyallerine konu edilmesi,
- Lisans Yetkisinin Aşılması: Lisans yoluyla verilen kullanım haklarının izinsiz olarak genişletilmesi veya üçüncü kişilere devredilmesi,
- Marka İşaretinin Kaldırılması: Yetkisiz olarak ürün veya ambalaj üzerindeki marka işaretinin sökülmesi ya da değiştirilmesi.
Marka İhlalinde Açılabilecek Hukuki Davalar
Marka hakkı tecavüze uğrayan hak sahibi, Hukuk Mahkemelerine başvurarak aşağıdaki taleplerle dava açabilir:
1. Tecavüzün Tespiti ve Önlenmesi Davaları
- Tecavüzün Tespiti Davası: Gerçekleşen eylemin marka hakkını ihlal edip etmediğinin mahkemece saptanmasıdır.
- Muhtemel Tecavüzün Önlenmesi (Men'i) Davası: Henüz ihlal gerçekleşmemiş ancak gerçekleşeceğine dair somut hazırlıklar (kalıp hazırlama, ham madde temini vb.) varsa ihlali doğmadan engellemek amacıyla açılır.
- Tecavüzün Durdurulması (Ref'i) Davası: Halihazırda devam eden ihlalin derhal sonlandırılması talebidir. Bu dava için davalının kusurlu olması şart değildir.
2. Ürünlere ve Üretim Araçlarına El Konulması
İhlal oluşturan taklit ürünlere, ambalajlara ve bu ürünlerin üretiminde kullanılan makine/teçhizata el konulması; mümkünse bunların şekillerinin değiştirilmesi veya imhası talep edilebilir.
Marka Hakkının İhlali Tazminat Davası
Marka tecavüzü nedeniyle zarara uğrayan hak sahibi, kusurlu olan ihlal edenden maddi ve manevi tazminat ile itibar tazminatı talep edebilir.
Yoksun Kalınan Kazancın Hesaplanması (SMK m. 151)
Maddi tazminat kapsamında yoksun kalınan kazanç hesaplanırken, marka sahibi aşağıdaki 3 değerlendirme usulünden birini serbestçe seçer:
Marka Hakkına Tecavüz Nedeniyle Maddi Tazminatın Hesaplanma Usulleri
|
Hesaplama Usulü |
Uygulama Şekli |
|---|---|
|
Marka Sahibinin Yoksun Kaldığı Kazanç (Muhtemel Gelir) Usulü |
Marka hakkına tecavüz gerçekleşmeseydi marka sahibinin elde etmesi muhtemel kazancın hesaplanmasıdır. |
|
İhlal Edenin Elde Ettiği Kazanç Usulü |
Marka hakkını ihlal eden kişinin, ihlal sonucunda elde ettiği net kazancın belirlenmesidir. |
|
Lisans Bedeli Usulü |
İhlal eden kişi marka hakkını hukuka uygun bir lisans sözleşmesi kapsamında kullanmış olsaydı ödemesi gereken emsal lisans bedelinin esas alınmasıdır. |
Hukuki Dayanak: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 151/2. Marka hakkı sahibi, yoksun kaldığı kazancın hesaplanmasında bu üç yöntemden birini tercih edebilir. Hesaplamada, somut olayın özelliklerine göre kanunda belirtilen unsurlar da dikkate alınır.
İtibar Tazminatı: Markanın taklit ürünler nedeniyle kalitesizleşmesi, ticari itibarının zedelenmesi veya pazar payının düşmesi durumunda SMK m. 150/2 uyarınca ayrıca itibar tazminatı hükmedilebilir.
Marka Hakkı İhlalinde Cezai Sorumluluk
6769 sayılı SMK m. 30 uyarınca, marka tecavüzü oluşturan bazı fiiller doğrudan suç teşkil eder. Bu suçların soruşturulması ve kovuşturulması hak sahibinin şikayetine bağlıdır.
Marka Hakkına Tecavüz Suçları ve Öngörülen Cezalar
|
İhlal Edilen Fiil |
Öngörülen Hapis Cezası |
Öngörülen Adli Para Cezası |
|---|---|---|
|
Başkasına ait marka hakkına tecavüz ederek ürün üretmek veya hizmet sunmak; ürünleri satışa arz etmek, satmak, ithal veya ihraç etmek, ticari amaçla satın almak, bulundurmak, nakletmek ya da depolamak |
1 yıldan 3 yıla kadar |
20.000 güne kadar |
|
Marka koruması olduğunu belirten işareti, yetkisi olmaksızın mal veya ambalaj üzerinden kaldırmak |
1 yıldan 3 yıla kadar |
5.000 güne kadar |
|
Yetkisi olmadığı hâlde başkasına ait marka hakkı üzerinde devir, lisans veya rehin vermek suretiyle tasarrufta bulunmak |
2 yıldan 4 yıla kadar |
5.000 güne kadar |
Hukuki dayanak: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 30/1-3. Tablodaki ceza miktarları doğrudur; ilk satırda kanuni ifade olan “iktibas veya iltibas suretiyle tecavüz” ibaresinin kullanılması daha isabetlidir.
Önemli hukuki notlar:
-
Bu suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır (SMK m. 30/6).
-
Cezaya hükmedilebilmesi için markanın Türkiye'de tescilli olması gerekir (SMK m. 30/5).
-
Tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde suç işlenmesi hâlinde tüzel kişi hakkında ayrıca güvenlik tedbirlerine hükmolunabilir (SMK m. 30/4).
Etkin Pişmanlık (SMK m. 30/7): Hakiki marka sahibinin haklarını ihlal ederek üretilen veya satılan kopyaları elinde bulunduran kişi, bu ürünleri nereden temin ettiğini açıklayıp faillerin yakalanmasını sağlarsa hakkında cezaya hükmolunmaz.
Marka İhlalinde İhtiyati Tedbir Kararları
Yargılama sürecinin uzun sürmesi nedeniyle doğabilecek telafisi imkansız zararları önlemek amacıyla SMK m. 159 uyarınca ihtiyati tedbir talep edilebilir.
- Yaklaşık İspat Şartı: Tedbir talep eden taraf, markasının ihlal edildiğini veya ihlal edileceğine ilişkin somut preparation bulunduğunu "yaklaşık ispat" düzeyinde delillendirmelidir.
- Tedbir Kapsamı: Taklit ürünlerin üretildiği/satıldığı yerlerde arama yapılması, gümrüklerde el konulması, dijital erişimin engellenmesi veya ticari faaliyetin geçici olarak durdurulması şeklinde uygulanabilir.
Görevli Mahkeme, Yetki ve Zamanaşımı
- Görevli Mahkeme: Hukuk davalarında Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi; ceza yargılamasında ise Fikri ve Sınai Haklar Ceza Mahkemesi görevlidir. Bu mahkemelerin bulunmadığı yerlerde Asliye Hukuk veya Asliye Ceza Mahkemeleri görev yapar.
- Yetkili Mahkeme: Davacının yerleşim yeri, tecavüz fiilinin gerçekleştiği yer veya ihlalin etkilerinin görüldüğü yer mahkemesidir.
- Zamanaşımı: Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca, fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren 10 yıldır. Ancak ihlal eylemi kesintisiz devam ediyorsa zamanaşımı süresi işlemez.
Sıkça Sorulan Sorular
- Tescilsiz markanın kullanımı marka ihlali sayılır mı?
Tescilsiz markalar SMK kapsamındaki marka korumasından yararlanamaz. Ancak bu durum Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca haksız rekabet teşkil eder ve haksız rekabet davalarına konu edilebilir.
- Taklit ürünü bilmeden satan satıcının sorumluluğu var mıdır?
Cezai sorumluluk bakımından kasten hareket etme şartı aranırken; hukuki sorumluluk ve tazminat davalarında satıcının basiretli bir tacir gibi davranma yükümlülüğü (özen borcu) bulunduğundan tazminat sorumluluğu doğabilir.
- İhtiyati tedbir kararına itiraz edilebilir mı?
Evet. Tedbir kararı yüzüne karşı verilen taraf kararın tebliğ veya tefhiminden itibaren; yokluğunda karar verilen taraf ise kararın uygulanmasından itibaren 1 hafta içinde itiraz edebilir.
Sonuç
Marka hakkının ihlali, ticari varlığı doğrudan tehdit eden ve SMK kapsamında katı yaptırımlara bağlanan bir durumdur. Hak kaybına uğramamak, mahkemelerden hızlı ihtiyati tedbir kararları alabilmek ve yoksun kalınan kazancı doğru hesaplama usulüyle talep edebilmek için alanında uzman bir marka avukatından profesyonel hukuki destek alınması tavsiye edilir.
Yazar: Demirci Hukuk Ekibi
Tüm Yayınlar