Bu rehberde; motor ve şanzıman arızalarında genel şartların ilgili hükümlerini, Yargıtay ve İstinaf (Bölge Adliye Mahkemesi) kararlarını, "yola devam etme" durumunda uygulanan tazminat indirimlerini ve izlenmesi gereken hukuki adımları inceleyebilirsiniz.
Kasko şirketleri, araçlarda meydana gelen motor ve şanzıman Hasarlarında sıklıkla "Mekanik arıza, teminat dışıdır" gerekçesine dayanarak ödeme yapmayı reddetmektedir. Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları uyarınca, dış bir etken olmaksızın kendiliğinden gelişen arızalar kasko kapsamında değildir.
Ancak bir çarpma, alt darbe veya su baskını sonucunda ortaya çıkan motor ve şanzıman zararları kasko teminatı altındadır. Üstelik zararın teminat dışında kaldığını ispat yükü sigorta şirketine aittir.
1. Kasko Genel Şartları Ne Diyor? (A.1, A.4.14 ve A.4.15)
Kasko sigortalarında uyuşmazlıkların hukuki zemini, Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları’nın üç maddesi çerçevesinde şekillenir:
- A.1 Maddesi (Teminatın Kapsamı): Kaskonun temel amacı; çarpışma, devrilme, düşme ve "ani ve harici etkiler" sonucunda araca gelen zararları güvenceye almaktır. Poliçenin ana mantığı, dışarıdan gelen rizikonun karşılanmasıdır.
- A.4.14 Maddesi: Yağsızlık, susuzluk, donma, eskime, çürüme, paslanma ve bakımsızlık nedeniyle meydana gelen zararları ek teminat yoksa kapsam dışı bırakır.
- A.4.15 Maddesi: Sigorta kapsamına giren bir olaydan doğmadıkça, aracın mekanik, elektrik ve elektronik donanımında meydana gelen arızaları ek sözleşmesiz teminat dışı sayar.
Hukuki Detay: A.4.15 maddesinin açık ifadesinden anlaşılacağı üzere; motor veya şanzıman arızası sigorta kapsamına giren kaza, alt darbe veya su baskını gibi bir olaydan doğmuşsa artık "mekanik arıza" istisnası uygulanamaz.
2. Kaza mı, Arıza mı? Olası Senaryolar
Motor ve şanzıman zararlarında temel soru: "Hasar ile kasko kapsamındaki olay arasında illiyet (neden-sonuç) bağı var mı?" sorusudur. Buna ilişkin tablomuz;
|
Senaryo / Olay Tipi |
Hukuki Niteliği |
Beklenen Sonuç |
|
Dış etken yok: Seyir halinde şanzıman veya motor arızalandı |
A.4.15 uyarınca mekanik arıza |
Ek teminat yoksa ödenmez (Garanti/Ayıplı Mal hükümleri uygulanır). |
|
Alt Darbe: Tümseğe/refüje çarpma sonucu karter delindi, motor yağsız kaldı |
A.1 uyarınca kaza; motor hasarı kazanın sonucudur |
Teminat içindedir. Yola devam edildiyse kusur indirimi tartışılır. |
|
Su Baskını / Sel: Motor hava emişinden su çekti, kilitlendi |
A.4.5 Sel ve Su Baskını ek teminatı |
Ek teminat varsa teminat içindedir. |
|
Bakımsızlık: Yağ değişimi yapılmamış, soğutma suyu eksik |
A.4.14 kapsamı |
Ek teminat yoksa ödenmez. |
|
Kazadan Sonra Kullanım: İkaz lambası yanarken sürmeye devam edildi |
Tazminat azaltma yükümlülüğünün ihlali (TTK m. 1448) |
Tazminat tamamen reddedilemez; kusur oranında indirim yapılır. |
|
Arızadan Doğan Kaza: Şanzıman kilitlendi veya arızadan yangın çıktı |
A.4.15'in ikinci istisnası (Olay kazayla sonuçlandı) |
Yangın ve çarpma zararı teminat içindedir. |
3. İspat Yükü Sigorta Şirketindedir
Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 1409/2 uyarınca, bir zararın sigorta teminatı dışında kaldığını ispat yükü sigortacıya aittir.
Sigortalı, aracın su birikintisine girdiğini veya bir cisme çarptığını somut verilerle (fotoğraf, çekici fişi vb.) sunduktan sonra; sigorta şirketinin "Bu hasar kazadan değil, araçtaki eski bir mekanik arızadan kaynaklandı" iddiasını teknik delillerle kanıtlaması şarttır.
Emsal Karar (Yargıtay 4. HD, E. 2024/4448, K. 2024/6570):
Su birikintisine giren ve motoru kilitlenen araç için sigorta şirketi "devirdaim pompası arızalıydı, sürücü seyrinde ısrar etti" savunmasında bulunmuştur. Yargıtay, sigortacının somut teknik delil sunamadığı, araçta geçmişe dönük arıza tespiti yapılmadığı ve motorun su çekerek kilitlendiği gerekçesiyle 238.000 TL'lik hasar bedelinin ödenmesine ilişkin kararı onamıştır.
4. Kazadan Sonra Yola Devam Edildiyse Hak Tamamen Düşer mi?
Alt darbe alan veya uyarı veren bir araçla sürücünün seyrine devam etmesi durumunda sigorta şirketleri tüm talebi reddetme eğilimindedir. Ancak yerleşik yargı kararlarına göre bu durum hasarı teminat dışı bırakmaz, yalnızca zararı azaltma yükümlülüğünün ihlali (TTK m. 1448) kapsamında tazminattan indirim yapılmasını gerektirir.
- Ankara BAM 21. HD (E. 2019/1809, K. 2021/1478): Refüje çarptıktan sonra uyarı görmeyip 400-600 metre ilerleyen ve yağ basınç uyarısı üzerine duran araçta motor yatak sarmıştır. Mahkeme, karter hasarı ile motor hasarı arasında illiyet bağı olduğunu belirterek reddi kaldırmış; ancak sürücünün zararı önleme yükümlülüğünü ihlal etmesi sebebiyle %75 oranında indirimle tazminata hükmetmiştir.
- Ankara BAM 21. HD (E. 2024/1264, K. 2026/126): İstinaf Dairesi, zararı azaltma yükümlülüğüne aykırılık halinde dahi hasarın poliçe teminatı içinde kalmaya devam ettiğini, sigortacının sorumluluğunun tamamen kalkmayıp sadece kusur oranında indirim yapılacağını vurgulamıştır.
5. Diagnostik (Hata Kodu) Kayıtları Tek Başına Yeterli mi?
Yeni nesil araçlarda sigorta şirketleri, beyin kayıtlarındaki (diagnostik) arıza kodlarına dayanarak "Arıza ikazı verilmesine rağmen araç kullanılmaya devam edilmiş" savunmasını sıklıkla yapar.
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi (E. 2021/788, K. 2023/478), köprü altındaki sudan geçtikten bir hafta sonra motor bloğu çatlayan araçta, sigortacının diagnostik kayıtlarına dayanan tek taraflı eksper raporunu yetersiz bulmuştur. Kararda; araç beynine hata kodu kaydolmasının, gösterge panelinde sürücünün görebileceği bir ikazın yandığını tek başına kanıtlamayacağı ve bağımsız bilirkişi incelemesi yapılması gerektiği belirtilerek sigortalı lehine 83.718,65 TL tazminata hükmedilmiştir.
6. Sigorta Şirketinin Ret Gerekçelerine Karşı Hukuki Yanıtlar
RET GEREKÇELERİ VE HUKUKİ YANITLAR
|
Şirketin Ret Savunması |
Hukuki Yanıt ve Dayanak |
|---|---|
|
“Hasar mekanik arızadır, teminat dışıdır.” |
Zararın kaza veya su baskını gibi teminat kapsamında değerlendirilebilecek bir olaydan kaynaklanması hâlinde, yalnızca mekanik arıza bulunduğu gerekçesiyle teminat dışılık sonucuna varılamaz. İspat yükü, teminat dışında kalan bir hâlin varlığını ileri süren sigortacıya aittir (TTK m. 1409/2). |
|
“Karteri öderiz, motoru ödemeyiz.” |
Hasarlı parçalar arasındaki teknik ve nedensel bağlantı, bilirkişi incelemesiyle değerlendirilmelidir. Sürücünün zararı önleme veya azaltma yükümlülüğüne aykırı davranması, somut olayın koşullarına göre tazminatta indirim sebebi oluşturabilir (TTK m. 1448). |
|
“Diagnostik kaydında uyarı var.” |
Elektronik kontrol ünitesinde (ECU) hata kodu veya uyarı kaydının bulunması, sürücünün ilgili uyarıyı gördüğünü ve anladığını tek başına kanıtlamaz. Uyarının niteliği, oluşma zamanı ve sürücü tarafından fark edilip edilemeyeceği uzman bilirkişi incelemesiyle belirlenmelidir. |
|
“Yağsızlık/bakımsızlık var (A.4.14).” |
Motor hasarının yağsızlık veya bakım eksikliğinden kaynaklandığı iddiası, hasarın oluşum mekanizması ve olayla nedensel bağlantısı incelenerek değerlendirilmelidir. Yağ kaybının aracın alt kısmına alınan darbe gibi haricî bir olaydan kaynaklanıp kaynaklanmadığı araştırılmalıdır. Düzenli servis bakımları, servis kayıtları ve faturalarla desteklenebilir. |
Hukuki Not: Yukarıda belirtilen tablodaki bilgileri dilekçenizde kullanmadan önce poliçenin ilgili genel ve özel şartları, özellikle A.4.14 ve A.4.15 hükümlerinin somut poliçedeki tam metni incelenmelidir. TTK m. 1409/2 ve m. 1448'in somut olaya uygulanabilirliği de olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.
7. Motor ve Şanzıman Hasarında İzlenmesi Gereken Adımlar
1. Aracı Çalıştırmayın, Çekici Kullanın: Darbe veya su temasından sonra motoru çalıştırmamak, zararın büyümesini önler ve olası tazminat indirimlerinin önüne geçer. Çekici fişi en önemli delilinizdir.
2. Olay Anını Fotoğraflayın: Çarptığınız cismi, su birikintisini, araç altındaki yağ sızıntılarını ve gösterge panelini tarih/saat belirtecek şekilde kaydedin.
3. 5 İş Günü İçinde İhbar Edin: Rizikonun gerçekleşmesinden itibaren en geç 5 iş günü içinde sigortacıya yazılı ihbarda bulunun ve ilk beyanınızda tutarlı olun.
4. Hasarlı Parçaları Saklayın: Servisten çıkan delik karter, eğilmiş piston veya su izi taşıyan filtre gibi parçaların bilirkişi incelemesi için muhafaza edilmesini yazılı olarak isteyin.
5. Sigorta Tahkim Komisyonu’na (STK) Başvurun: Şirket başvurunuza 15 gün içinde ödeme yapmazsa veya ret yanıtı verirse Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurabilirsiniz. Tahkim süreçleri ortalama 2–4 ay içinde bağımsız bilirkişiler aracılığıyla sonuçlandırılmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
- Motor durup dururken arızalandı, kasko öder mi?
Hayır. Herhangi bir kaza, darbe, yanma veya su baskını olmaksızın gelişen arızalar A.4.15 maddesi uyarınca teminat dışıdır. Bu durumda kasko poliçesine değil, aracın garantisine veya üreticiye karşı ayıplı mal hükümlerine başvurulmalıdır.
- Karter delindikten sonra yola devam ettim ve motor zarar gördü. Haklarım tamamen kaybolur mu?
Hayır. Hasar teminat dışı kalmaz. Ancak sürücünün zararı önleme ve azaltma yükümlülüğüne (TTK m. 1448) aykırı hareket ettiği kabul edilerek kusur oranına göre tazminattan indirim yapılır.
- Şanzıman alt darbe sonucu kırıldıysa kasko ödeme yapar mı?
Evet. Şanzımanın dışarıdan alınan mekanik bir darbe (taş, refüj, cisim çarpması) sonucu hasarlanması veya yağsız kalarak bozulması, A.1 maddesi kapsamında kaza sayılır ve tazmin edilir.
- Sigorta şirketinin haksız ret kararlarına karşı zamanaşımı süresi nedir?
TTK m. 1420 uyarınca sigorta sözleşmesinden doğan tüm talepler, alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren 2 yıl ve her halde rizikonun gerçekleştiği günden itibaren 6 yıl sonra zamanaşımına uğrar.
Yazar: Demirci Hukuk Ekibi
Tüm Yayınlar