Franchise Sözleşmesi ve Hazırlanma Rehberi

Bir markanın başarısını kanıtlamış ticari sisteminin, üretim/hizmet know-how'ının ve fikri mülkiyet haklarının bağımsız işletmecilere belirli bir bedel karşılığında kullandırılmasını sağlayan…

Bir markanın başarısını kanıtlamış ticari sisteminin, üretim/hizmet know-how'ının ve fikri mülkiyet haklarının bağımsız işletmecilere belirli bir bedel karşılığında kullandırılmasını sağlayan bağıntıya Franchise Sözleşmesi denir. Franchise sistemi; franchise verenin (franchisor) markasını büyütmesini sağlarken, franchise alanın (franchisee) tanınmış bir marka altında ticarete atılmasına imkân tanır.

Türk borçlar hukukunda isimsiz (türsüz) sözleşmeler kategorisinde yer alan franchise sözleşmeleri; satış, vekalet, lisans ve hizmet sözleşmelerinin unsurlarını bünyesinde barındıran karma nitelikli bir akittir.

Franchise Sözleşmesi Nedir ve Hukuki Niteliği Nasıldır?

Franchise sözleşmesi; franchise verenin kendi markasını, ticari unvanını, logosunu, işletme modelini, üretim reçetelerini ve sürekli eğitim/denetim desteğini franchise alana sunduğu; franchise alanın ise sisteme giriş bedeli (entry fee) ve periyodik royalti (royalty fee) ödemeyi kabul ettiği sürekli bir borç ilişkisidir.

• Geçerlilik Şekli: Kanunda özel bir geçerlilik şekli öngörülmemiş olsa da, fikri mülkiyet haklarının ve lisans kullanımının devri ile ispat kolaylığı açısından sözleşmenin yazılı şekilde yapılması şarttır.
• Sürekli Borç İlişkisi: Sözleşme, taraflara tek seferlik değil, zaman içerisine yayılan sürekli hak ve yükümlülükler (eğitim verme, denetleme, gizlilik, royalti ödeme vb.) yükler.

Taslak Franchise Sözleşmesi Örneği

(Aşağıdaki metin genel bir taslak niteliğinde olup, işletmenin sektörüne ve ticari modeline göre uzman bir şirketler hukuku avukatı rehberliğinde düzenlenmelidir.)

FRANCHISE SÖZLEŞMESİ

MADDE 1 – TARAFLAR

İşbu Franchise Sözleşmesi, bir tarafta adresinde faaliyet gösteren [Franchise Veren Şirket Adı / Unvanı] (bundan böyle "FRANCHISOR" olarak anılacaktır) ile diğer tarafta adresinde mukim [Franchise Alan Gerçek/Tüzel Kişi Adı](bundan böyle "FRANCHISEE" olarak anılacaktır) arasında aşağıda belirtilen şartlar dahilinde tanzim ve imza edilmiştir.

MADDE 2 – SÖZLEŞMENİN KONUSU VE SÜRESİ

İşbu sözleşmenin konusu; FRANCHISOR'a ait "[Marka Adı]" tescilli markasının, logosunun, işletme know-how'ının ve ticari sisteminin, FRANCHISEE tarafından "[İşletme Adresi]" adresinde yer alan işletmede kullanılması şartlarının belirlenmesidir.

Sözleşme, imza tarihinden itibaren [Süre] yıl süreyle geçerlidir. Taraflardan biri süre bitiminden en az [Süre] ay önce yazılı bildirimde bulunmadığı takdirde sözleşme aynı şartlarla [Süre] yıl süreyle uzar.

MADDE 3 – FRANCHISE BEDELLERİ VE ÖDEME KOŞULLARI

• Sisteme Giriş Bedeli (İsim Hakkı): FRANCHISEE, sistem kullanım hakkı için sözleşme imzasında FRANCHISOR’a [Tutar] TL + KDV ödeyecektir.
• Royalti (Süreklilik Bedeli): FRANCHISEE, her ay elde ettiği KDV hariç aylık cironun %[Oran] kadar tutarı, takip eden ayın en geç [Gün]. günü FRANCHISOR’un banka hesabına aktaracaktır.
• Reklam Katkı Payı: Ulusal ve bölgesel reklam/pazarlama faaliyetleri için aylık cironun %[Oran] tutarı reklam fonuna aktarılır.

MADDE 4 – FRANCHISOR’UN HAK VE YÜKÜMLÜLÜKLERİ

• FRANCHISOR, işletmenin açılışından önce ve işletme süresince FRANCHISEE ve çalışanlarına gerekli mesleki ve operasyonel eğitimleri vermekle yükümlüdür.
• FRANCHISOR, ürün reçetelerini, işletme el kitabını (manual) ve görsel düzenleme standartlarını FRANCHISEE’ye sunar.
• FRANCHISOR, markanın kalitesini ve konsept bütünlüğünü korumak adına işletmeyi önceden haber vermeksizin denetleme hakkına sahiptir.

MADDE 5 – FRANCHISEE’NİN HAK VE YÜKÜMLÜLÜKLERİ

• FRANCHISEE, işletmeyi FRANCHISOR’un belirlediği konsept, mimari proje ve hijyen standartlarına tam uyum içinde bizzat sevk ve idare edecektir.
• FRANCHISEE, hammaddeleri ve standart mamulleri yalnızca FRANCHISOR’dan veya onun onayladığı tedarikçilerden temin edecektir.
• FRANCHISEE, işletmeye ilişkin tüm resmi vergi, SGK ve idari borçlardan şahsen sorumludur.

MADDE 6 – MÜŞTERİ BÖLGESİ VE MÜNHASIRLIK

FRANCHISOR, sözleşme süresince FRANCHISEE’nin işletme adresine merkezli [Yarıçap / İlçe Adı] sınırı dahilinde başka bir FRANCHISEE’ye şube açma izni vermeyeceğini (münhasırlık hakkı) kabul ve taahhüt eder.

MADDE 7 – TİCARİ SIR, GİZLİLİK VE REKABET YASAĞI

• FRANCHISEE; tescilli reçeteleri, know-how'ı ve ticari sırları sözleşme süresince ve sözleşmenin sona ermesinden itibaren [Süre] yıl boyunca üçüncü kişilere açıklayamaz.
• FRANCHISEE, sözleşme süresince ve fesih/sona erme tarihinden itibaren [Süre] yıl boyunca benzer bir sektörde aynı veya rakip bir işletme açamaz, açılmış işletmelere ortak olamaz (rekabet yasağı).

MADDE 8 – SÖZLEŞMENİN FESHİ VE TAZMİNAT

• Taraflardan birinin sözleşme yükümlülüklerini ihlal etmesi ve verilen [Süre] günlük ihtara rağmen aykırılığı gidermemesi halinde diğer taraf sözleşmeyi haklı nedenle derhal feshedebilir.
• Sözleşmenin FRANCHISEE’nin kusuruyla feshedilmesi halinde; marka logosu, tabela ve basılı evraklar derhal kaldırılır. FRANCHISEE, fesihten doğan zararları ve [Tutar] TL tutarındaki cezai şartı ödemeyi kabul eder.

MADDE 9 – UYGULANACAK HUKUK VE YETKİLİ MAHKEME

İşbu sözleşmeden doğan uyuşmazlıklarda Türk Hukuku uygulanır. Uyuşmazlıkların çözümünde [Şehir Adı] Mahkemeleri ve İcra Daireleri yetkilidir.

MADDE 10 – YÜRÜRLÜK

10 maddeden oluşan işbu sözleşme [Tarih] tarihinde 2 (iki) nüsha olarak tanzim edilmiş ve taraflarca okunarak imza altına alınmıştır.

FRANCHISE VEREN (FRANCHISOR) FRANCHISE ALAN (FRANCHISEE)

[Kaşe / Ad Soyad] [Kaşe / Ad Soyad]

İmza İmza

Franchise Sözleşmesi Hazırlanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Franchise sözleşmeleri taraflara uzun vadeli sorumluluklar yüklediği için hazırlanırken şu kritik konulara dikkat edilmelidir:

• Cezai Şart ve Tazminat Maddeleri: Marka itibarının zedelenmesi, reçete sızdırılması veya konsept dışına çıkılması halleri için öngörülen cezai şart miktarları orantılı ve hukuken geçerli olmalıdır.
• Rekabet Yasağının Sınırları: Fesih sonrası uygulanacak rekabet yasağı borçlar hukuku ve rekabet hukuku ilkelerine uygun olmalıdır. Zaman, coğrafi bölge ve konu bakımından aşırı kısıtlayıcı olan rekabet yasakları mahkemelerce geçersiz sayılabilir.
• Rekabet Kurulu Bildirimi: Belirli bir pazar payını aşan veya bölge paylaşımı içeren dikey anlaşmalarda Rekabet Kurumu Group Exemption Communiqué esasları gözetilmeli, uyumsuz maddeler düzenlenmelidir.
• Tedarik Zorunluluğu ve Fiyatlandırma: Franchise verenin ürün sağlama şartları ile tavsiye edilen/sabit satış fiyatı belirleme yetkisi Rekabet Hukuku kurallarına aykırı olmayacak şekilde kurgulanmalıdır.
• Marka Lisans Kaydı: Sözleşmeye konu markanın Türk Patent ve Marka Kurumu nezdindeki tescil durumu kontrol edilmeli ve gerekirse lisans anlaşması markalar siciline şerh ettirilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Franchise sözleşmesi noterde yapılmak zorunda mıdır?

Zorunlu değildir. Taraflar arasında yazılı olarak imzalanması geçerlilik için yeterlidir. Ancak imza inkarını önlemek ve tarih tespiti sağlamak adına noter tasdiki yapılması tavsiye edilir.

Franchise veren satış fiyatını zorunlu tutabilir mi?

Rekabet hukuku kuralları gereğince franchise veren, franchise alana sabit veya asgari satış fiyatı dayatamaz. Yalnızca tavan satış fiyatı belirleyebilir veya tavsiye edilen satış fiyatı sunabilir.

Sözleşme sona erdiğinde franchise alan markayı kullanmaya devam edebilir mi?

Hayır. Sözleşmenin sona ermesiyle birlikte tabela, logo, broşür, ambalaj ve markayı çağrıştıran tüm unsurların kullanımı derhal durdurulmalıdır. Aksi halde markaya tecavüz ve haksız rekabet davaları gündeme gelir.

Sonuç

Franchise sözleşmeleri; ticari risklerin, fikri hakların ve mali yükümlülüklerin bir arada düzenlendiği teknik metinlerdir. Standart ve taslak sözleşmeler üzerinden ilerlemek, ilerleyen süreçlerde ağır idari para cezalarına, marka kaybına ve cezai şart davalarına sebep olabilir. Sözleşmenin tarafı olmadan önce alanında uzman bir şirketler ve borçlar hukuku avukatından danışmanlık alınması tavsiye edilir.