Dernek Nasıl Kurulur? (Tüm Süreç ve Yükümlülükler)

Türkiye'de dernek kurmak anayasal bir hak olup önceden izin alma şartına bağlı değildir. En az 7 gerçek veya tüzel kişinin kazanç paylaşma amacı gütmeksizin, belirli ve ortak bir amacı…

Türkiye'de dernek kurmak anayasal bir hak olup önceden izin alma şartına bağlı değildir. En az 7 gerçek veya tüzel kişinin kazanç paylaşma amacı gütmeksizin, belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmesiyle kurulur.

1. Dernek Kurma Şartları

• Asgari Kişi Sayısı: En az 7 kurucu üyenin bulunması zorunludur. Kurucular fiil ehliyetine sahip gerçek veya tüzel kişiler olabilir.
• Amaç: Belirlenen ortak amaç hukuka ve ahlaka aykırı olmamalı, kazanç (kar) paylaşımı içermemelidir.
• Yaş Sınırları ve Çocuk Dernekleri: Normal dernek kurabilmek için 18 yaşını doldurmuş olmak gerekir. Ancak çocuk dernekleri için durum farklıdır:
• 15 yaşını dolduran çocuklar, yasal temsilcilerinin (velilerinin) yazılı izni ile çocuk derneği kurabilirler.
• 12 yaşını dolduran çocuklar ise bu derneklere üye olabilirler.
• 18 yaşından büyükler çocuk derneği kuramaz ve bu derneklere üye olamaz.
• Yabancıların Kurucu Olması: Türkiye'de ikamet veya çalışma izni gibi yasal yerleşme hakkına sahip yabancı gerçek kişiler dernek kurabilir veya kurulmuş derneklere üye olabilirler.

2. Dernek Kuruluş Süreci ve Gerekli Belgeler

Kurucular tarafından hazırlanan belgeler, dernek merkezinin bulunacağı yerin en büyük mülki amirliğine (İllerde Valilik / İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğü, İlçelerde Kaymakamlık) teslim edilir. Belgelerin teslim edildiği an dernek tüzel kişilik kazanır.

Kuruluş İçin Gerekli Belgeler:

• Kuruluş Bildirisi: Kurucular tarafından imzalanmış standart form.
• Dernek Tüzüğü: Derneğin adını, amacını, yönetim usullerini belirleyen ve her sayfası kurucu üyelerin tamamı tarafından imzalanmış ana sözleşme.
• Tüzel Kişi Kurucular İçin Belgeler: Kurucular arasında tüzel kişi varsa (örneğin başka bir dernek veya şirket), bu tüzel kişinin unvanını, kuruluş belgesini ve yetkilendirdiği temsilciye dair yönetim kurulu kararını gösteren belge.
• Yabancı Kurucular İçin Belgeler: Yabancı gerçek kişiler için kimlik fotokopisi ile ikamet/çalışma izni belgeleri.

Eksikliklerin Giderilmesi Süreci: Belgeler teslim edildikten sonra mülki amirlik 60 gün içinde evrakı inceler. Herhangi bir usulsüzlük veya tüzükte eksiklik tespit edilirse, derneğe bu eksiklikleri gidermesi için 30 günlük kesin süre verilir. Eksikliklerin bu süre içinde tamamlanmaması halinde, mülki amirlik durumu Cumhuriyet Savcılığına bildirir ve savcılık derneğin feshi için dava açar.

3. Dernek Kurulduktan Sonra Yapılması Gerekenler

Tüzel kişiliğin kurulmasının ardından yasal olarak faaliyete başlayabilmek için aşağıdaki idari işlemler sırasıyla tamamlanmalıdır:

• İlk Genel Kurulun Yapılması: Dernek kuruluşunun tebliğ edilmesini izleyen 6 ay içinde ilk genel kurul toplantısı yapılmalı ve yönetim ile denetim kurulları asil ve yedek üyeleriyle seçilmelidir. Aksi halde dernek kendiliğinden sona ermiş sayılır.
• Defterlerin Alınması ve Tasdiki: Kullanılmaya başlanmadan önce İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğü veya noterden tasdik ettirilmesi zorunlu olan defterler (işletme hesabı esasına göre):
• Karar Defteri
• Üye Kayıt Defteri
• Evrak Kayıt Defteri
• İşletme Hesabı Defteri (Yıllık brüt geliri 1.500.000 TL sınırını aşan dernekler veya kamu yararına çalışan dernekler bilanço esasına göre Yevmiye Defteri ve Büyük Defter tutar).
• DERBİS Şifresi Alınması: Yönetim kurulu kararı ile yetkilendirilen dernek başkanına e-devlet entegrasyonlu Dernekler Bilgi Sistemi (DERBİS) şifresi alınır. Tüm bildirimler bu sistem üzerinden yapılır.
• Vergi Kimlik Numarası Alınması: Vergi dairesine başvurularak dernek adına vergi numarası tanımlanır.
• Banka Hesabı ve Alındı Belgeleri: Dernek adına banka hesabı açılır ve gelir tahsilatlarında kullanılmak üzere yönetim kurulu kararıyla "Alındı Belgeleri" bastırılır.

4. Dernek Faaliyetleri Sırasındaki Yasal Yükümlülükler

• Beyanname Verme: Dernek başkanı, her yılın ilk 4 ayı içerisinde (30 Nisan sonuna kadar) bir önceki yıla ait dernek beyannamesini DERBİS üzerinden mülki amirliğe iletmek zorundadır.
• Yetki Belgesi: Dernek adına gelir tahsil edecek (bağış, aidat toplayacak) kişilere yönetim kurulu kararıyla fotoğraf ve kimlik bilgilerinin yer aldığı en fazla 1 yıl süreli "Yetki Belgesi" düzenlenmelidir. Yönetim kurulu asil üyelerinin yetki belgesi almasına gerek yoktur.
• Gelirlerin Bankaya Yatırılması: Elden tahsil edilen dernek gelirleri en geç 30 gün içinde, eğer tahsil edilen tutar 5.000 TL'yi aşıyorsa en geç 2 iş günü içinde derneğin banka hesabına yatırılmalıdır.
• Taşınmaz ve Değişiklik Bildirimleri: Dernek adına edinilen taşınmazlar tapu tescilinden itibaren 30 gün içinde; yerleşim yeri, tüzük veya dernek organlarındaki değişiklikler ise genel kurul kararından itibaren 45 gün içinde mülki amirliğe bildirilmelidir.

5. Dernek İktisadi İşletmesi ve Lokali

• İktisadi İşletme: Dernekler doğrudan ticari amaçla kurulamaz ancak amaçlarını gerçekleştirmek için gelir elde etmek üzere iktisadi işletme açabilirler. İktisadi işletme kurulabilmesi için dernek tüzüğünde bu konuda hüküm bulunmalı ve yönetim kurulu karar almalıdır. İktisadi işletme açıldığında dernek Kurumlar Vergisi mükellefi haline gelir, tescil ve MERSİS işlemleri Ticaret Sicili üzerinden yürütülür.
• Dernek Lokali: Dernek üyelerinin sosyal ihtiyaçlarını karşılamak üzere açılan ve kesinlikle ticari amaç güdemeyen (maliyetine dahi olsa satış yapılması yasak olan) yerlerdir. Lokal açabilmek için derneğin kuruluşundan itibaren en az 1 yıl geçmiş olması ve mülki amirden ayrıca izin alınması zorunludur. Çocuk derneklerinin lokal açması kesinlikle yasaktır.

6. Üst Kuruluşlar: Federasyon ve Konfederasyon

• Federasyon: Aynı amaç doğrultusunda faaliyet gösteren en az 5 derneğin üye sıfatıyla bir araya gelmesiyle kurulur.
• Konfederasyon: Aynı amaç doğrultusunda kurulmuş olan en az 3 federasyonun bir araya gelmesiyle kurulur.
• Önemli Sınırlandırma: Federasyonlar ve konfederasyonlar, temsilcilik dışında şube, kadın kolları, iktisadi işletme veya lokal gibi alt örgütlenmeler kuramazlar.

7. 2026 Yılı Dernek Kurulum ve İşletme Giderleri

Dernek kurma hakkı anayasal bir hak olduğundan devlete ödenen herhangi bir "kuruluş harcı" bulunmamaktadır. Ancak dernek kurulduktan sonra yapılması gereken zorunlu şekli işlemler için 2026 yılı güncel piyasa koşullarına göre tahmini maliyetler şu şekildedir:

• Zorunlu Defterlerin Alımı ve Tasdik Ücretleri: 2.500 TL - 3.500 TL
• Dernek Kaşesi, Resmi Mühür ve Evrak Basımı: 1.000 TL - 1.500 TL
• Gelir Makbuzları (Alındı Belgeleri) Basım Maliyeti: 1.500 TL - 2.000 TL
• Ortalama Başlangıç Gideri: 2026 yılı itibarıyla bir derneğin tüm yasal defter ve makbuz onaylarıyla faal hale getirilmesinin asgari maliyeti ortalama 5.000 TL - 7.000 TL arasındadır (Kira, stopaj, muhasebeci ve avukatlık ücretleri hariçtir).