Denetimli Serbestlik ve Koşullu Salıverme (İnfaz Hukuku Rehberi)

Ceza infaz hukukunun temel kurumu olan denetimli serbestlik ve koşullu salıverme (şartlı tahliye), hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunan hükümlülerin cezalarının bir kısmını dışarıda,…

Ceza infaz hukukunun temel kurumu olan denetimli serbestlik ve koşullu salıverme (şartlı tahliye), hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunan hükümlülerin cezalarının bir kısmını dışarıda, toplumla uyum içinde infaz etmelerine olanak tanır.

İnfaz mevzuatında (5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun) yapılan düzenlemeler, suçun işlendiği tarihe ve suçun türüne göre farklı infaz oranları ve denetimli serbestlik süreleri öngörmektedir.

Denetimli Serbestlik ve Koşullu Salıverme Nedir?

• Koşullu Salıverme (Şartlı Tahliye): Hapis cezasının kanunda belirtilen oranını (örneğin 1/2 veya 2/3) ceza infaz kurumunda iyi halli olarak tamamlayan hükümlünün, cezasının kalan kısmını dışarıda geçirmesini sağlayan infaz kurumudur.
• Denetimli Serbestlik (CMK m. 105/A): Koşullu salıverilmesine belirli bir süre kalan hükümlünün, kanuni yükümlülüklere uymak kaydıyla cezaevinden erken tahliye edilerek dışarıda denetlenmesidir.

İnfaz Hukukunda Uygulanan Temel Rejimler

İnfaz hesaplamalarında belirleyici olan unsur, hükmün verildiği tarih değil suçun işlendiği tarihtir. Suçun işlendiği döneme göre temel iki ayrı rejim uygulanmaktadır:

1. Geçici Düzenlemeye Tabi Suçlar (30 Mart 2020 Öncesi İşlenen Suçlar)

5275 sayılı Kanun'un Geçici 6. maddesi uyarınca, 30.03.2020 tarihinden önce işlenen suçlarda (istisna suçlar hariç) şu avantajlı infaz rejimleri uygulanır:

• Koşullu Salıverme Oranı: Cezanın 1/2’si (yarısı) olarak hesaplanır.
• Denetimli Serbestlik Süresi: Maktu 3 yıl olarak uygulanır.

Örnek İnfaz Hesabı (30.03.2020 Öncesi Suçlar)

6 yıl hapis cezası alan bir hükümlü için:

• Koşullu Salıverme Hesabı: 6 Yıl x 1/2 = 3 Yıl (Cezaevinde yatılması gereken azami süre)
• Denetimli Serbestlik Düşüşü: 3 Yıl (İnfaz süresi) – 3 Yıl (Denetim süresi) = 0 Gün
• Sonuç: Hükümlü, cezaevine girip idari işlemleri ve iyi hal tespiti tamamlandıktan (1 gün simgesel giriş) sonra derhal denetimli serbestlikle tahliye edilir.

2. Genel İnfaz Rejimi (30 Mart 2020 Sonrası İşlenen Suçlar)

30.03.2020 tarihinden sonra işlenen suçlar bakımından genel kurallar uygulanır:

• Koşullu Salıverme Oranı: Kural olarak süreli hapis cezalarında 1/2’dir.
• Denetimli Serbestlik Süresi: Maktu 3 yıl yerine, koşullu salıverilme tarihine 1 yıl kala denetimli serbestlik hakkı doğar.

İnfaz İndiriminden ve Avantajlı Denetimden Yararlanamayacak İstisna Suçlar

Gerek Geçici 6. maddedeki 3 yıllık denetimli serbestlikten gerekse 1/2’lik koşullu salıverme oranından bazı suç türleri muaf tutulmuştur. Bu suçlarda koşullu salıverme oranları 2/3 veya 3/4 olarak uygulanır ve denetimli serbestlik süresi genel kural olan 1 yıl ile sınırlandırılır.

Kapsam Dışı / İstisna Bırakılan Başlıca Suçlar:

• Kasten Öldürme Suçları (TCK m. 81, 82, 83)
• Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Yaralama ve İşkence/Eziyet (TCK m. 87/2-d, 94, 95, 96)
• Cinsel Dokunulmazlığa Karşı Suçlar (Cinsel Saldırı, İstismar, Taciz - TCK m. 102, 103, 104, 105)
• Özel Hayata ve Hayatın Gizli Alanına Karşı Suçlar (TCK m. 132-138)
• Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde İmal ve Ticareti (TCK m. 188)
• Devletin Güvenliğine ve Anayasal Düzen Karşı Suçlar ile Terör Suçları (TMK Kapsamı)

Özel Durumdaki Hükümlüler İçin İnfaz Kolaylıkları

1. Çocuğu Bulunan Kadınlar ve Yaşlı Hükümlüler (30.03.2020 Öncesi)

• 0-6 yaş aralığında çocuğu bulunan kadın hükümlüler ile 70 yaşını bitirmiş hükümlüler için denetimli serbestlik süresi 4 yıl olarak uygulanır.
• 65 yaşını bitirmiş olup ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle yalnız başına hayatını sürdüremeyeceği Adli Tıp Kurumu raporuyla belgelenen hükümlüler, ceza miktarına bakılmaksızın denetimli serbestlikten yararlanabilir.

2. Suça Sürüklenen Çocuk Hükümlüler

Çocuk hükümlülerin ceza infaz kurumunda geçirdikleri süreler yaşlarına göre farklı oranlarda hesaplanır:

• 15 yaşını doldurana kadar cezaevinde geçirilen 1 gün = 3 gün sayılır.
• 18 yaşını doldurana kadar cezaevinde geçirilen 1 gün = 2 gün sayılır.

Denetimli Serbestlik İnfaz Süreci ve Yükümlülükler

Denetimli serbestlikten yararlanmak bir hak olmakla birlikte belirli kurallara ve takibe tabidir:

1. İyi Hal Raporu Şartı

Hükümlünün denetimli serbestliğe ayrılabilmesi için Ceza infaz Kurumu İdare ve Gözlem Kurulu tarafından "İyi Halli" olduğuna dair olumlu değerlendirme raporu düzenlenmelidir. Olumsuz raporlara karşı İnfaz Hakimliğine itiraz edilebilir.

2. Tahliye Sonrası Başvuru ZORUNLULUĞU

Denetimli serbestlik kararı ile tahliye olan hükümlü, tahliye tarihinden itibaren kanunda belirtilen yasal süre içinde Denetimli Serbestlik Müdürlüğüne şahsen başvurmak zorundadır. Aksi halde denetimli serbestlik kararı kaldırılarak kişi tekrar kapalı cezaevine alınır.

3. Denetim Yükümlülükleri ve İhlal

Müdürlük tarafından belirlenen yükümlülüklere (karakola imza verme, kamuya yararlı işte çalışma, elektronik kelepçe, seminer katılımı vb.) mazeretsiz olarak üst üste iki kez uyulmaması halinde "ihlal" gerçekleşmiş sayılır. İhlal durumunda hükümlünün infazı yanar ve kalan cezasını çekmek üzere cezaevine geri döner.

Karşılaştırılmalı İnfaz Oranları Tablosu

Suç Türü

Yetişkin Koşullu Salıverme Oranı

Çocuk Koşullu Salıverme Oranı

Genel Suçlar (30.03.2020 Öncesi)

1/2

1/2

Genel Suçlar (30.03.2020 Sonrası)

1/2

1/2

Kasten Öldürme / İşkence

2/3

1/2

Cinsel İstismar / Uyuşturucu Ticareti

3/4

2/3

Terör ve Devlet Aleyhine Suçlar

3/4

2/3

Mükerrirler (Suçta Tekerrür Edenler)

2/3 veya 3/4

Sıkça Sorulan Sorular

Adli para cezaları denetimli serbestlik kapsamına girer mi?

Hayır. Doğrudan veya hapisten çevrilen adli para cezaları ödenmek zorundadır. Ödenmediği takdirde hapse çevrilen adli para cezalarında denetimli serbestlik hükümleri uygulanmaz.

İnfaz kararlarını ve denetimli serbestliği hangi makam verir?

Koşullu salıverme ve denetimli serbestlik kararları, hükümlünün bulunduğu yerdeki İnfaz Hakimliği tarafından verilir.

Birden fazla suçtan mahkûmiyette hesaplama nasıl yapılır?

Birden fazla suçtan cezası olan hükümlülerde cezalar toplanarak genel infaz hesabı yapılır. Suçlardan biri istisna (kapsam dışı) grupta yer alıyorsa, her suç kendi yasal infaz oranına göre ayrı ayrı hesaplanır.

Hukuki Desteğin Önemi

İnfaz hukuku, sürekli değişen mevzuatı ve içtihatları nedeniyle oldukça karmaşık ve teknik hesaplamalar içerir. Hükümlünün cezaevinde kalacağı sürenin doğru tespiti, cezaevi idare kurulu kararlarına itiraz edilmesi ve denetimli serbestlik haklarının eksiksiz kullanılması için uzman bir ceza ve infaz avukatı ile çalışılması hak kayıplarını ve fazladan hapis yatma riskini önleyecektir.