DASK teminatı, deprem nedeniyle meydana gelen yapı hasarlarını belirli limitler dahilinde karşılamakla birlikte, her zaman gerçek yeniden inşa maliyetini karşılamaya yetmeyebilir. Bu durumda, varsa ihtiyari konut sigortasının deprem teminatından yararlanılabilir; sigorta şirketinin eksik ödeme veya ret kararlarına karşı ise poliçe hükümleri ve Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde itiraz ve hukuki başvuru yolları kullanılabilir. Hasarın zamanında bildirilmesi, delillerin korunması, eksper raporlarının incelenmesi ve zamanaşımı sürelerinin takip edilmesi, sigorta tazminatının eksiksiz alınabilmesi açısından büyük önem taşır.
İhtiyari Sigorta, Eksik Sigorta ve Hasar Tazminatı Süreci
Deprem, yangın ve diğer doğal afetler nedeniyle meydana gelen yapısal hasarlar, taşınmaz sahipleri açısından ciddi ekonomik kayıplara yol açabilir. Zorunlu Deprem Sigortası (DASK), belirli limitler dahilinde yapı hasarlarını karşılamakla birlikte, bazı durumlarda ödenen tazminat gerçek yeniden inşa maliyetini karşılamaya yetmeyebilir. Böyle bir durumda taşınmaz sahiplerinin ihtiyari konut sigortasından yararlanma, eksik hesaplanan tazminata itiraz etme ve gerektiğinde hukuki yollara başvurma hakları gündeme gelir.
Özellikle sigorta şirketlerinin eksik sigorta, teminat kapsamı dışında kalma veya beyan yükümlülüğünün ihlali gibi gerekçelerle ödeme yapmaktan kaçındığı uyuşmazlıklarda, poliçe hükümlerinin ve Türk Ticaret Kanunu’nun ilgili düzenlemelerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
DASK Teminat Limitleri Neden Gerçek Hasarı Karşılamayabilir?
Doğal Afet Sigortaları Kurumu tarafından sunulan Zorunlu Deprem Sigortası, deprem nedeniyle meydana gelen yapısal zararları belirli bir azami teminat tutarına kadar karşılar. Ancak DASK tarafından belirlenen sigorta bedeli, her taşınmazın gerçek yeniden inşa maliyetini karşılayacak düzeyde olmayabilir.
DASK teminatı hesaplanırken taşınmazın brüt yüzölçümü ve yapı tarzı için belirlenen metrekare bedeli esas alınır. Bununla birlikte, poliçe kapsamında ödenebilecek tazminat belirlenen azami teminat tutarını aşamaz. Taşınmazın arsa değeri ise sigorta bedelinin hesaplanmasına dahil edilmez.
Kasım 2026 itibarıyla DASK’ın bir mesken için uyguladığı azami teminat tutarı 2.605.100 TL’dir. Bu tutar dönemsel olarak güncellenebildiğinden, hasarın meydana geldiği tarihte yürürlükte bulunan tarifenin esas alınması gerekir.
DASK teminatının gerçek zararı karşılamaması özellikle şu durumlarda önem kazanır:
· Binanın yeniden inşa maliyetinin DASK sigorta bedelini aşması,
· İnşaat maliyetlerinde meydana gelen artışların sigorta bedeliyle arasındaki farkı büyütmesi,
· Taşınmazın ağır veya tam hasara uğraması,
· DASK kapsamında bulunmayan eşya, kira kaybı ve diğer dolaylı zararların ortaya çıkması.
Bu nedenle DASK poliçesinin bulunması, taşınmazın uğrayabileceği bütün zararların karşılanacağı anlamına gelmez. Gerçek hasar ile sigorta teminatı arasındaki farkın nasıl karşılanacağı, varsa diğer sigorta poliçelerinin kapsamına göre belirlenir.
DASK Ödemesi Yetersiz Kalırsa İhtiyari Konut Sigortası Devreye Girer mi?
DASK teminatının yeterli olmadığı durumlarda başvurulabilecek en önemli güvencelerden biri, ihtiyari deprem teminatı içeren konut sigortasıdır.
Zorunlu Deprem Sigortası Tarife ve Talimatı’nın 9. maddesi uyarınca, DASK kapsamında belirlenen sigorta bedelinin taşınmazın yeniden yapım değerini karşılamaması halinde, aşan kısım için sigorta şirketlerinden ihtiyari deprem sigortası yaptırılabilir. Bu teminatın kullanılabilmesi için zorunlu deprem sigortasının da bulunması gerekir.
Örneğin, bir konutun yeniden inşa maliyetinin 4.000.000 TL, DASK kapsamında belirlenen sigorta bedelinin ise 2.605.100 TL olduğunu düşünelim. Aradaki 1.394.900 TL’lik bölüm için uygun limitte ihtiyari deprem teminatı düzenlenmişse, DASK ödemesini aşan zarar bu poliçe kapsamında talep edilebilir.
Burada dikkat edilmesi gereken en önemli husus, her konut sigortasının otomatik olarak DASK üzerindeki bütün zararları karşılamadığıdır. Poliçede deprem teminatının bulunup bulunmadığı, teminatın hangi miktarla sınırlandırıldığı ve özel şartlarda herhangi bir istisna öngörülüp görülmediği incelenmelidir.
Sigorta Şirketi DASK Üzerindeki Zararı Ödemekten Kaçınabilir mi?
İhtiyari deprem teminatı düzenlenmiş olmasına rağmen sigorta şirketinin ödeme yapmaması veya eksik ödeme yapması halinde, poliçenin kapsamı ve sigortacının üstlendiği risk değerlendirilmelidir.
Sigorta şirketi, poliçede bulunmayan bir teminatı ödemekle yükümlü tutulamaz. Ancak poliçeyle güvence altına alınmış bir riskin gerçekleşmesi durumunda, yalnızca DASK tarafından ödeme yapılmış olmasını gerekçe göstererek üstlendiği ek teminat kapsamındaki sorumluluğundan kaçınması da mümkün değildir.
Bu nedenle DASK ve ihtiyari sigorta kapsamındaki sorumluluklar birbirinden bağımsız değerlendirilmemeli; özellikle ihtiyari poliçenin DASK limitini aşan bölüm için ne ölçüde teminat sağladığı belirlenmelidir.
Eksik Sigorta Nedir? Sigorta Şirketinin Tazminatı Düşürmesi Hukuka Uygun mu?
Sigorta şirketlerinin hasar tazminatını azaltmak amacıyla ileri sürdüğü gerekçelerden biri eksik sigorta uygulamasıdır.
Eksik sigorta, sigorta poliçesinde belirlenen sigorta bedelinin, sigortalanan menfaatin gerçek değerinden düşük olması durumunda ortaya çıkar. Örneğin, yeniden inşa değeri 5.000.000 TL olan bir yapının 3.000.000 TL bedelle sigortalanması halinde eksik sigorta söz konusu olabilir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1462. maddesi, eksik sigortanın tazminat üzerindeki etkisini düzenlemektedir. Buna göre sigorta bedeli, sigorta değerinden az olduğunda ve sigortalı menfaatin yalnızca bir kısmı zarara uğradığında, aksine sözleşme bulunmadıkça tazminat sigorta bedelinin sigorta değerine oranına göre hesaplanır.
Ancak sigorta şirketinin her hasar dosyasında otomatik olarak oransal indirim yapabileceği düşünülmemelidir. Eksik sigorta hükümlerinin uygulanması, hasarın niteliğine ve poliçedeki düzenlemelere göre değerlendirilmelidir.
Eksik Sigorta İddiasına Karşı Hangi Hususlar İncelenmelidir?
Sigorta şirketinin eksik sigorta gerekçesiyle tazminatı azaltması halinde özellikle şu hususlara dikkat edilmelidir:
· Gerçek sigorta değeri: Yapının rizikonun gerçekleştiği tarihteki yeniden inşa değeri doğru belirlenmiş mi?
· Poliçedeki sigorta bedeli: Sigorta bedeli hangi beyan ve hesaplama yöntemine göre oluşturulmuş?
· Hasarın niteliği: Tam hasar mı, kısmi hasar mı söz konusu?
· Poliçe hükümleri: İlk ateş sigortası, yeni değer sigortası veya eksik sigortaya ilişkin farklı bir düzenleme bulunuyor mu?
· Hesaplama yöntemi: Sigorta şirketinin uyguladığı oran ve tazminat hesabı hukuki ve teknik açıdan doğru mu?
Özellikle kısmi hasarlarda yapılan oranlama işleminin dayanağı ve matematiksel doğruluğu kontrol edilmelidir. Sigorta şirketinin sunduğu hesaplama gerekçesiz veya hatalıysa, eksik ödeme kararına itiraz edilebilir.
Afet Sonrası İlk 72 Saatte Yapılması Gerekenler
Deprem, yangın veya başka bir afet nedeniyle meydana gelen hasarlarda, ilk müdahale süreci yalnızca zararın büyümesini önlemek açısından değil, ileride yürütülecek sigorta tazminatı süreci bakımından da önemlidir.
İlk 72 saat, sigorta başvurusu için kanunda belirlenmiş genel bir hak düşürücü süre değildir. Bununla birlikte, delillerin korunması ve hasarın doğru tespit edilmesi bakımından bu dönemde yapılacak işlemler büyük önem taşır.
1. Can Güvenliğini Sağlayın ve Hasarın Büyümesini Önleyin
Öncelik her zaman can güvenliğidir. Yetkili makamlar tarafından güvenli olduğu belirtilmeden hasarlı yapıya girilmemelidir. Mümkün olduğu ölçüde ek zararların meydana gelmesini önleyici tedbirler alınmalıdır.
2. Hasarı Fotoğraf ve Video ile Belgeleyin
Hasarlı alanların, duvarların, tavanların, tesisatın ve taşınmaz içerisindeki zararların fotoğraf ve video kayıtları alınmalıdır. Temizlik, onarım veya enkaz kaldırma işlemlerinden önce mevcut durumun belgelenmesi, sigorta eksperinin yapacağı değerlendirmeyi destekler. Acil müdahale gerektiren durumlarda ise can ve mal güvenliği öncelikli tutulmalıdır.
3. DASK ve İhtiyari Sigorta Şirketlerine Bildirim Yapın
Hasarın öğrenilmesinin ardından DASK’a ve ihtiyari sigorta poliçesini düzenleyen şirkete bildirimde bulunulmalıdır. DASK Genel Şartları’nın B.1 maddesi uyarınca, rizikonun gerçekleştiğinin öğrenilmesinden itibaren en geç 15 iş günü içinde DASK’a veya yetkili sigorta şirketine bildirim yapılması gerekir. İhtiyari sigorta bakımından ise Türk Ticaret Kanunu’nun 1446. maddesinde rizikonun öğrenilmesinden sonra gecikmeksizin bildirim yükümlülüğü düzenlenmiştir.
4. Hasar Tespit Raporlarını Kontrol Edin
Sigorta şirketinin görevlendirdiği eksper tarafından hazırlanan hasar tespit raporu dikkatle incelenmelidir. Hasarın kapsamı, onarım maliyeti veya yeniden inşa bedeli eksik belirlenmişse teknik değerlendirmeye itiraz edilmesi mümkündür. Gerekli durumlarda bağımsız bir sigorta eksperinden veya ilgili teknik uzmanlardan ayrıca rapor alınabilir. Sigorta şirketinin eksper raporu, tek başına yargısal denetimi engelleyen kesin ve bağlayıcı bir karar niteliğinde değildir.
5. Sigorta ve Taşınmaz Belgelerini Muhafaza Edin
Hasar başvurusunun sağlıklı yürütülebilmesi için DASK ve ihtiyari konut sigortası poliçeleri, tapu ve yapı kullanım izin belgesi, yapı ruhsatı ve varsa mimari projeler, kira sözleşmesi ve ilgili ödeme belgeleri, hasar fotoğrafları, videolar ve eksper raporları ile onarım, temizlik ve acil müdahale giderlerine ilişkin faturalar bir arada tutulmalıdır.
Sigorta Şirketinin Hasar Ödemesini Reddetmesi Halinde Ne Yapılabilir?
Sigorta şirketleri, özellikle yangın ve doğal afet hasarlarında poliçe kapsamı, riskin gerçekleşme şekli veya sigortalının yükümlülükleri üzerinden ödeme yapmayı reddedebilir.
Elektrik tesisatındaki kusur, riziko adresinin poliçeyle uyuşmaması, eksik prim ödemesi veya sigorta sözleşmesi kurulurken verilen bilgilerin gerçeğe aykırı olması gibi gerekçeler ileri sürülebilir.
Ancak bu iddiaların her biri, somut olay ve poliçe hükümleri çerçevesinde değerlendirilmelidir. Örneğin elektrik tesisatından kaynaklanan bir yangın, tek başına her durumda teminat dışı hasar anlamına gelmez.
Türk Ticaret Kanunu’nun 1409/2. maddesi uyarınca, sözleşmede öngörülen rizikonun teminat dışında kaldığını ispat yükü sigortacıya aittir. Beyan yükümlülüğünün ihlal edildiği iddialarında ise TTK m. 1439’daki koşullar ayrıca değerlendirilmelidir.
Sigorta şirketinin ret kararının veya eksik ödeme işleminin hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa öncelikle gerekçeli değerlendirme ve tazminat hesaplaması yazılı olarak talep edilmelidir.
Sigorta Tahkim Komisyonuna Başvuru
Sigorta şirketinin talebi reddetmesi veya eksik ödeme yapması halinde Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulması mümkündür.
Ancak başvuru öncesinde ilgili sigorta kuruluşuna uyuşmazlık hakkında yazılı başvuru yapılmalıdır. Sigorta şirketi talebi kesin olarak reddetmişse bu cevabın ardından; herhangi bir cevap vermemişse genel olarak 15 iş günlük sürenin geçmesinden sonra Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru yapılabilir. Zorunlu trafik sigortasında ise bu süre 15 gündür. Ayrıca uyuşmazlığın ilgili kuruluşun tahkim sistemine üyelik ve mevzuattaki diğer başvuru koşullarını karşılaması gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
- DASK Deprem Dışındaki Hasarları Karşılar mı?
DASK, genel olarak deprem ve depremin doğrudan neden olduğu maddi zararları teminat altına alır. Deprem sonucunda meydana gelen yangın, infilak, tsunami ve yer kayması da sigorta kapsamındadır. Buna karşılık depremle bağlantısı bulunmayan yangın, sel, fırtına ve hırsızlık gibi olaylar DASK teminatı kapsamında değildir. Bu tür riskler için ilgili riskleri içeren konut veya işyeri sigortası yaptırılması gerekir.
- DASK Teminatı Yetmezse Kalan Zararı Kim Öder?
DASK teminatını aşan zarar, mevcutsa ihtiyari deprem teminatı içeren konut sigortası kapsamında talep edilebilir. Bunun için poliçede yeterli teminat bulunması gerekir. İhtiyari sigorta da bulunmuyorsa, kalan zararın müteahhit, yapı denetim kuruluşu veya ilgili idareden talep edilmesi ancak bu kişilerin hukuki sorumluluğunun somut olayda ortaya konulabilmesi halinde mümkündür. Kusur, hukuka aykırılık, zarar ve uygun illiyet bağı gibi sorumluluk koşulları incelenmeden bu kişilerin tazminat ödemekle yükümlü olduğu söylenemez.
- Sigorta Şirketi Yangın Hasarını Hangi Gerekçelerle Reddedebilir?
Sigorta şirketleri; teminat dışı hal, beyan yükümlülüğünün ihlali, poliçede belirtilen risk koşullarının değişmesi veya rizikonun poliçenin geçerli olmadığı bir adreste meydana gelmesi gibi gerekçeler ileri sürebilir. Ancak ret gerekçesinin poliçe hükümlerine ve ilgili mevzuata uygun olması gerekir. TTK m. 1409/2 uyarınca teminat dışılık iddiasının ispat yükü sigortacıya aittir. Ret kararının hukuka uygunluğu somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.
- Sigorta Şirketine Karşı Kaç Yıl İçinde Dava Açılmalıdır?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1420. maddesine göre sigorta sözleşmesinden doğan istemler, alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren iki yıl içinde zamanaşımına uğrar. Sigorta tazminatına ve sigorta bedeline ilişkin istemlerde ise her hâlükârda rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren altı yıllık zamanaşımı süresi uygulanır. Özel düzenlemeler saklıdır. Bu sürelerin doğru hesaplanması, sigorta şirketine yapılan başvuruların ve uyuşmazlığın niteliğinin dikkate alınması önemlidir. Hak kaybı yaşanmaması için zamanaşımı süreleri beklenmeden hukuki değerlendirme yapılmalıdır.
Yazar: Demirci Hukuk Ekibi
Tüm Yayınlar