Kıymetli evrak niteliğindeki çekin kaybolması, çalınması, yanması veya yırtılması gibi zayi durumlarında senedin sağladığı alacak hakkını korumak ve 3. kişilerin haksız tahsilat yapmasını engellemek…
Kıymetli evrak niteliğindeki çekin kaybolması, çalınması, yanması veya yırtılması gibi zayi durumlarında senedin sağladığı alacak hakkını korumak ve 3. kişilerin haksız tahsilat yapmasını engellemek amacıyla çek iptali davası açılmalıdır.
Çek iptali davası, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) uyarınca bir çekişmesiz yargı işidir ve kural olarak davalı gösterilmeksizin (hasımsız) açılır.
1. Hasımsız Çek İptali ve İhtiyati Tedbir Dilekçesi Örneği
(Aşağıdaki metin standart zayi durumları için hazırlanan temel dilekçe taslağıdır.)
İHTİYATİ TEDBİR (ÖDEMEDEN MEN) TALEPLİDİR.
NÖBETÇİ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNE
DAVACI: [Ad Soyad / Şirket Unvanı, T.C. / VK No, Adres]
VEKİLİ: [Av. Ad Soyad, Baro Sicil No, Adres, UETS Adresi] (Var ise)
DAVALI: Hasımsız (Çekişmesiz yargı işidir)
KONU: Zayi (kayıp/çalınma) nedeniyle [Banka Adı], [Şube Adı] Şubesi’ne ait, [Keşide Tarihi] tarihli, [Çek Seri No] numaralı ve [Tutar] TL bedelli çekin iptali ile yargılama sonuna kadar muhatap bankaya ihtiyati tedbir (ödemeden men)kararı verilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR:
- Müvekkil/Davacı, ticari ilişkiden kaynaklı olarak meşru hamili bulunduğu aşağıda detayları belirtilen çek yaprağını [Tarih] tarihinde iradesi dışında zayi etmiş (kaybetmiş/çaldırmış) olup, yapılan tüm aramalara rağmen çek bulunamamıştır.
- Zayi Olan Çekin Bilgileri:
- Keşidecisi (Çeken): [Keşideci Adı/Unvanı]
- Lehtarı: [Lehtar Adı/Unvanı]
- Muhatap Banka/Şube: [Banka ve Şube Adı]
- Hesap ve Çek Seri No: [Hesap No / Çek Seri No]
- Keşide Tarihi ve Bedeli: [Tarih] - [Tutar] TL
- Çekin ibraz süresi yaklaşmakta olup kötü niyetli üçüncü kişilerin eline geçerek muhatap bankadan tahsil edilme riski bulunmaktadır. Bu durum telafisi imkansız zararlara yol açacağından, öncelikle Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 757 uyarınca muhatap bankaya ödemeden men kararı (ihtiyati tedbir) verilmesini, ardından ilan süreleri tamamlanarak çekin iptalini talep etme zorunluluğu doğmuştur.
HUKUKİ SEBEPLER: TTK m. 651, 757, 760 vd., HMK ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: Banka kayıtları, çek fotokopisi, ticari defter ve belgeler, karakol/şikayet tutanakları, bilirkişi incelemesi ve sair her türlü hukuki delil.
NETİCE-İ TALEP: Yukarıda açıklanan ve mahkemenizce resen gözetilecek nedenlerle;
- Davamızın KABULÜNE,
- Zayi olan yukarıda bilgileri yazılı çekin kötü niyetli kişilerce tahsilini önlemek amacıyla muhatap bankaya ÖDEMEDEN MEN (ihtiyati tedbir) talimatı verilmesine,
- TTK hükümleri uyarınca Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde gerekli ilanların yaptırılmasına ve ilan süresi sonunda çekin İPTALİNE karar verilmesini arz ve talep ederim. [Tarih]
Davacı / Vekili
[Ad Soyad / İmza]
2. Kolluk (Karakol) Tutanağı Destekli Çek İptali Dilekçesi Örneği
(Çekin çalınması veya gasp edilmesi durumunda kolluk tutanağı ile desteklenen dilekçe taslağıdır.)
İHTİYATİ TEDBİR TALEPLİDİR.
NÖBETÇİ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNE
DAVACI: [Ad Soyad, T.C. Kimlik No, Adres]
VEKİLİ: [Av. Ad Soyad, Baro Sicil No, Adres] (Var ise)
DAVALI: Hasımsız
KONU: Hırsızlık/Kayıp sonucu zayi olan [Banka Adı] Şubesi’ne ait [Çek Seri No] numaralı çekin iptali ve tedbiren ödemeden men kararı verilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR:
- Müvekkil, alacağına karşılık devraldığı [Banka Adı] [Şube Adı] Şubesi'ne ait, [Keşide Tarihi] tarihli ve [Tutar] TL bedelli çeki [Tarih] tarihinde gerçekleşen hırsızlık/kayıp olayı neticesinde elinden çıkarmıştır.
- Olayla ilgili olarak derhal kolluk makamlarına başvuruda bulunulmuş olup, olaya ilişkin [Kolluk Birimi Adı] Polis Merkezi Amirliği'nin [Tarih] tarihli Olay Yakalama/Şikayet Tutanağı dilekçemiz ekinde sunulmuştur (Ek-1).
- Çek zilyetliği irade dışı kaybedildiğinden ve çekin kimin elinde olduğu bilinmediğinden, çekin 3. kişilerce bankaya ibrazını engellemek amacıyla öncelikle ödemeden men kararı verilmesi ve TTK m. 760 uyarınca yapılacak ilanlar neticesinde çekin iptaline karar verilmesi gerekmektedir.
HUKUKİ DELİLLER: Karakol Şikayet Tutanağı, Çek Fotokopisi, Banka Kayıtları ve Yasal Deliller.
NETİCE-İ TALEP: Dilekçemizde detayları sunulan çek için ihtiyati tedbir yoluyla ödeme yasağı konulmasına ve yargılama neticesinde çekin iptaline karar verilmesini arz ve talep ederim. [Tarih]
Davacı / Vekili
[Ad Soyad / İmza]
Çek İptali Dilekçesinde Usul Kuralları ve Kritik Detaylar
Dilekçe hazırlanırken ve dava açılırken hak kaybına uğramamak adına şu hususlara dikkat edilmelidir:
1. Görevli ve Yetkili Mahkeme
- Görevli Mahkeme: Kıymetli evrak iptali davalarında görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesi’dir.
- Yetkili Mahkeme: Çekin ödeme yeri (muhatap banka şubesinin bulunduğu yer) veya hamilin yerleşim yeri mahkemesidir. Yetki kuralı kamu düzenine ilişkindir.
2. Husumet (Davalı) Tarafı
Çek iptali davaları çekişmesiz yargı işi olduğu için dilekçede davalı taraf gösterilmez (hasımsız açılır). Çeki elinde tutan kişi biliniyorsa bu dava açılamaz; bu durumda ilgili kişiye karşı istirdat (çekin iadesi) davası açılmalıdır.
3. Ödemeden Men (İhtiyati Tedbir) ve Teminat
Dava dilekçesinde mutlaka ödemeden men kararı talep edilmelidir. Mahkemeler genellikle muhatap bankanın ve keşidecinin olası zararlarını güvenceye almak için çek bedelinin yaklaşık %15'i oranında teminat depo edilmesini şart koşar.
4. İlan Süreci ve Takibi
Mahkemece istem haklı görülürse Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde 3 defa ilan yayımlanır. İlan süreleri içinde çek mahkemeye sunulmazsa iptal kararı verilir.
5. Boş Çek Yaprakları
Henüz imzalanmamış veya keşide edilmemiş tamamen boş çek yaprakları kıymetli evrak niteliğinde olmadığından bu davaya konu edilemez.
Sık Sorulan Sorular
Çek iptali davasını çeki yazan kişi (keşideci) açabilir mi?
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre çek iptali davasını kural olarak meşru hamil (çeki elinde tutan alacaklı) açabilir. Keşideci ancak istisnai hallerde veya muhatap bankaya ödemeden men talimatı vererek sürecin tarafı olabilir.
Çek iptali davasında dava açma süresi var mıdır?
Çek iptali davası açmak için kanunda maktu bir süre öngörülmemiştir. Ancak çek bankaya ibraz edilmeden ve kötü niyetli 3. kişilerce tahsil edilmeden önce derhal açılmalıdır.
Usul İşlemlerinde Uzman Desteği
Çek iptali süreci; teminat yatırılması, Ticaret Sicili Gazetesi ilanlarının takibi ve banka yazışmalarının yürütülmesi gibi hassas usul işlemlerine dayanır. Taslak dilekçelerdeki olası hatalar davanın usulden reddine veya çekin başkası tarafından tahsil edilmesine yol açabilir. Bu nedenle sürecin bir ticaret hukuku avukatı vasıtasıyla yürütülmesi tavsiye edilir.
Yazar: Demirci Hukuk Ekibi
Tüm Yayınlar