634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu (KMK), ilgili mevzuat ve her binaya özel olarak hazırlanan yönetim planları, ortak yerlerin kullanım sınırlarını ve kat maliklerinin hak ile yükümlülüklerini net bir şekilde çizmektedir.
Kat mülkiyeti hukukunun en çok uyuşmazlık barındıran alanlarından biri, apartman ve sitelerdeki ortak yerlerin kullanımı, yönetimi ve bu alanlara ilişkin giderlerin paylaşımıdır. Toplu yaşam alanlarında huzurun sağlanması, komşuluk ilişkilerinin korunması ve mülkün ekonomik değerinin sürdürülebilmesi; ortak alanların yasal çerçevede yönetilmesine bağlıdır.
Ortak Yer Nedir?
Hukuki anlamda ortak yer; ana gayrimenkulün kat mülkiyetine tabi bağımsız bölümlerinin (daire, dükkan, ofis vb.) dışında kalan, temelde tüm kat maliklerinin ortak kullanımına ve yararlanmasına tahsis edilmiş olan alanlardır. Bu alanlar bağımsız mülkiyete konu edilemez ve kat maliklerinin ortak gider katılımıyla (aidat ve ortak giderler) işletilir.
Toplu Yapılarda Ortak Yerler Nelerdir?
Toplu yapılarda ve apartmanlarda hangi alanların ortak yer sayılacağı öncelikle onaylı yapı projesine ve tapuda kayıtlı yönetim planına bakılarak belirlenir. Bununla birlikte, Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 4. maddesi gereğince, aksine sözleşme bulunsa dahi yasa gereği mutlak ortak yer kabul edilen alanlar şunlardır:
- Taşıyıcı ve Yapısal Unsurlar: Yapı temelleri, ana duvarlar, taşıyıcı kolonlar, kirişler, perde duvarlar ile bağımsız bölümleri birbirine bağlayan veya ayıran tavan ve tabanlar.
- Giriş ve Geçiş Alanları: Bina avluları, genel giriş kapıları, antreler, merdivenler, koridorlar, sahanlıklar ve asansörler.
- Sosyal ve Hizmet Alanları: Kapıcı daireleri veya odaları, genel çamaşırhaneler, ortak garajlar (otoparklar), sığınaklar ve kömürlükler.
- Teknik Tesisat ve Altyapı: Kalorifer daireleri, su depoları, kuyu ve sarnıçlar, ortak kanalizasyon tesisleri, çöp kanalları, çatılar, bacalar, genel teraslar ve yağmur olukları.
- Haberleşme ve Enerji Hatları: Ortak su, doğalgaz, elektrik tesisatı ile televizyon, internet ve radyo yayını için kurulan ortak anten ve dağıtım sistemleri.
Bu listeye ek olarak, projenin ve yapının mimari özelliğine göre tüm kat maliklerinin yararına olan diğer kullanım alanları da yönetim planına eklenerek ortak alan statüsüne geçirilebilir.
Apartman ve Sitelerde Ortak Alanlara Yenilik ve İlavelerin Masraflarını Kim Öder?
Ortak alanlarda yapılacak yenilik, ilave ve tadilat işlemleri bağımsız bölümlerdeki kat maliklerinin tek başına karar verebileceği hususlar değildir. Karar alma ve masraflara katılım süreçleri KMK kapsamında belirli kurallara bağlanmıştır:
1. Faydalı Yenilik ve İlaveler
Ortak alanların kullanımını kolaylaştıracak veya bu alanlardan elde edilen faydayı artıracak (örneğin ortak alanlara ısı yalıtımı yapılması veya engelli rampası eklenmesi gibi) yenilikler için kat maliklerinin sayı ve arsa payı çoğunluğuyla karar alması gerekir. Bu kararın ardından yapılan masraflar, tüm kat malikleri tarafından arsa payları oranında ödenir.
2. Çok Masraflı veya Lüks Yenilikler
Yapının niteliği göz önüne alındığında lüks harcama kapsamına giren ya da yapılması aşırı masraf gerektiren değişikliklerde, sadece bu yeniliği talep eden ve onaylayan kat malikleri masrafları üstlenir.
3. Kullanılması Zorunlu Olmayan Yenilikler
Bütün kat maliklerinin kullanmak zorunda olmadığı veya kullanımından doğrudan fayda sağlamayacağı değişikliklerde, ilgili yenilikten yararlanmayacak olan kat maliklerinin masrafa katılmama hakkı mevcuttur. Bu durumda masraf, yalnızca o yenilikten faydalanacak olan kat malikleri arasında paylaştırılır.
Apartman ve Sitelerde Ortak Alanların Kiraya Verilmesi Nasıl Olur?
Apartman ve sitelerin ortak alanlarının (örneğin dış cephe veya çatıya reklam panosu konulması, baz istasyonu kurulması ya da ortak otopark/boş alanların kiralanması) üçüncü kişilere kiraya verilmesi mümkündür. Ancak bu işlem, kiralanacak alanın niteliğine göre oy birliği veya oy çokluğu kararı gerektirir.
KMK m. 45 uyarınca, ortak yerlerin kiralanması gibi önemli yönetim işlerinde kat maliklerinin oy birliği ile karar alması esastır. Bu kiralama faaliyetlerinden elde edilen gelir, hukuken "gayrimenkul sermaye iradı" (kira geliri) kabul edilir. Elde edilen gelir kat maliklerine arsa payları oranında dağıtılır. Bu gelire ilişkin vergilendirme, beyanname verme ve vergi ödeme yükümlülüğü ise doğrudan her bir kat malikinin şahsi sorumluluğundadır.
Bağımsız Bölüm Kiraya Verildiğinde Ortak Alan Kullanımı Nasıl Olur?
Bir kat maliki, dairesini veya iş yerini kiraya verdiğinde o bağımsız bölüme bağlı olan ortak yerleri kullanma ve bu yerlerden yararlanma hakkı doğrudan kiracıya geçer.
Mülk sahibinin (kat malikinin), bağımsız bölümünü kiraya verdikten sonra sitenin veya apartmanın otopark, havuz, bahçe gibi ortak alanlarını kullanmaya devam etmesi hukuken mümkün değildir. Bu durumda mülk sahibi, ilgili yapıda sadece "misafir" statüsündedir ve ortak alanlara girişi ancak bağımsız bölümde oturan kiracının rızası ve onayı ile gerçekleşebilir.
Kat Maliklerinin Ortak Yerlere İlişkin Hakları Nelerdir?
Kat maliklerinin ortak yerler üzerindeki hakları Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 16. maddesinde düzenlenmiştir. Bu kapsamda kat malikleri şu yasal haklara sahiptir:
- Mülkiyet ve Yararlanma Hakkı: Her kat maliki, bağımsız bölümünün arsa payı oranında ortak alanlar üzerinde de ortak mülkiyet hakkına sahiptir. Dolayısıyla ortak yerlerden bu pay oranında yararlanma ve kullanma hakkı bulunur.
- Hukuki Koruma ve Dava Hakkı: Ortak alanların bir veya birkaç kat maliki ya da üçüncü kişiler tarafından haksız yere işgal edilmesi, hasara uğratılması veya kullanımının engellenmesi durumunda, her kat maliki tek başına Sulh Hukuk Mahkemesinde el atmanın önlenmesi (müdahalenin men'i) veya istihkak davası açma hakkına sahiptir.
Kat Maliklerinin Ortak Yerlere İlişkin Yükümlülükleri Nelerdir?
Ortak yerlerin varlığı, kat maliklerine haklar tanıdığı gibi bir takım hukuki yükümlülükler de yükler. KMK ve Türk Medeni Kanunu çerçevesinde belirlenen bu yükümlülükler şunlardır:
- Dürüstlük Kuralına Uygun Kullanım: Ortak yerlerin kullanımında diğer kat maliklerinin haklarını zedelemeyecek şekilde, dürüstlük ve iyi niyet kurallarına uygun hareket edilmelidir.
- Yapısal Bütünlüğü Koruma: Ana taşınmazın genel bakımını, sağlamlığını ve mimari güzelliğini bozacak nitelikte tek taraflı değişiklikler yapılamaz.
- Onay Almadan Müdahalede Bulunmama: Kat malikleri; ortak yerlerde kendi başlarına inşaat, onarım, tesis, yenilik ve ilaveler yapamazlar. Yapılacak tüm işlemlerin kanuna ve usulüne uygun şekilde karara bağlanmış olması gerekir.
- Bakım ve Onarım Çalışmalarına Katlanma: Ortak yerlerin onarımı veya tesisat geçirilmesi gibi zorunlu durumlarda, diğer kat maliklerinin kendi bağımsız bölümlerine girilmesine izin verme ve bu çalışmalara katlanma yükümlülüğü bulunur.
- Ortak Giderlere Katılma (Aidat Borcu): Kat malikleri, ortak yerlerin bakım, onarım, koruma ve işletme giderlerine kendi arsa payları oranında (veya yönetim planında aksine bir hüküm varsa o hüküm uyarınca) katılmakla yükümlüdür.
Ortak Yerlere İlişkin Yükümlülüklere Uyulmasını Sağlamak İçin Yönetim Planında Cezai Şart Öngörülebilir mi?
Evet, apartman ve site yönetim planlarında ortak yerlere ilişkin kuralların ihlalini önlemek amacıyla cezai şart (para cezası) öngörülmesi mümkündür. Kat maliklerinin kanundan veya yönetim planından doğan yükümlülüklerini (örneğin otopark kurallarına uymamak, ortak alanlara çöp bırakmak vb.) ihlal etmesi durumunda, yönetim planında belirlenen oranlarda cezai ödeme yapmaları kararlaştırılabilir.
Bu konuda dikkat edilmesi gereken önemli hususlar şunlardır:
- Tahsil Yetkisi: Yönetim planında aksine bir düzenleme yoksa, belirlenen cezai şartı tahsil etme yetkisi site veya apartman yöneticisindedir.
- Gelirin Niteliği: Cezai şart ödemelerinden elde edilen gelir, doğrudan sitenin/apartmanın işletme bütçesine aktarılır ve ortak giderlerin karşılanmasında kullanılır.
- Asıl Yükümlülüğün Devamı: Ödenen cezai şart, ihlal edilen yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Kat maliki hem cezayı ödemek hem de aykırı davranışı derhal sonlandırmak zorundadır.
Sonuç
Apartman ve sitelerde ortak alanların yönetimi, kiralanması, tadilatı ve gider paylaşımı gibi konular yasal olarak hassas dengelere dayanmaktadır. Ortak alanların haksız işgali, usulsüz kiralama kararları veya gider paylaşımındaki adaletsizlikler komşuluk ilişkilerini zedelediği gibi ciddi hukuki uyuşmazlıklara da yol açabilmektedir.
Olası uyuşmazlıkların ve hak kayıplarının önüne geçmek, yönetim planını kanuna uygun şekilde revize etmek ve yasal süreçleri doğru yönetmek adına alanında uzman bir gayrimenkul avukatı ile çalışılması ve hukuki danışmanlık alınması tavsiye edilir.
Yazar: Demirci Hukuk Ekibi
Tüm Yayınlar