Sendikal Hakların Kullanılmasının Engellenmesi Suçu ve Cezası (TCK 118)

Sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun "Hürriyete Karşı Suçlar" başlıklı bölümünde, 118. maddede düzenlenmiştir. Bu suç tipiyle korunmak istenen hukuki…

Sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun "Hürriyete Karşı Suçlar" başlıklı bölümünde, 118. maddede düzenlenmiştir. Bu suç tipiyle korunmak istenen hukuki yarar; Anayasa ile güvence altına alınan çalışma hürriyeti, örgütlenme özgürlüğü ve bireylerin sendikal faaliyetlere özgür iradeleriyle katılma veya katılmama hakkıdır.

İş hayatında sıklıkla karşılaşılan işten çıkarma tehdidiyle sendikadan istifaya zorlama veya sendika binalarının/toplantılarının engellenmesi gibi eylemler, TCK m. 118 kapsamında hürriyeti bağlayıcı cezai yaptırımlara tabidir.

Sendikal Hakların Kullanılmasının Engellenmesi Suçu Nedir?

TCK 118 uyarınca bu suç; bir kimseyi sendikaya üye olmaya veya olmamaya, sendikal faaliyetlere katılmaya veya katılmamaya, sendikadan yahut yönetimdeki görevinden ayrılmaya zorlamak amacıyla cebir veya tehdit kullanılması ya da hukuka aykırı başka bir davranışla bir sendikanın faaliyetlerinin engellenmesidir.

TCK Madde 118:

(1) Bir kimseye karşı bir sendikaya üye olmaya veya olmamaya, sendikanın faaliyetlerine katılmaya veya katılmamaya, sendikadan veya sendika yönetimindeki görevinden ayrılmaya zorlamak amacıyla, cebir veya tehdit kullanan kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) Cebir veya tehdit kullanılarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla bir sendikanın faaliyetlerinin engellenmesi halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

Suçun Oluşum Şekli ve Seçimlik Hareketler

Suç, kanun metninde iki farklı fıkrada ve farklı cezai yaptırımlarla düzenlenmiştir:

1. Bireysel Sendikal Hakların Engellenmesi (TCK 118/1)

Bu fıkra kapsamında suçun oluşabilmesi için cebir (fiziksel zorlama) veya tehdit unsurlarından birinin varlığı şarttır. Aşağıdaki eylemler suçu oluşturur:

• Üye Olmaya veya Olmamaya Zorlamak: İşçiyi istemediği bir sendikaya üye yapmaya çalışmak veya mevcut sendikasından ayrılmazsa işten çıkaracağını söyleyerek tehdit etmek.
• Faaliyetlere Katılmayı Engellemek: İşçinin üye olduğu sendikanın toplantı veya eğitimine katılmasını engellemek için üzerinde baskı kurmak.
• Yönetim Görevinden Ayrılmaya Zorlamak: Sendika yöneticisini tehdit veya cebirle görevinden istifa ettirmeye çalışmak.

Yargıtay İçtihadı (Yargıtay 18. CD., E. 2016/13672, K. 2017/10255):

Suçun tamamlanması için mağdurun cebir veya tehdit sonucu sendikadan ayrılması veya faaliyetten vazgeçmesi şart değildir. Mağdura karşı cebir veya tehdit eyleminin gerçekleştirilmiş olması suçun oluşması için yeterlidir.

2. Kurumsal Sendika Faaliyetlerinin Engellenmesi (TCK 118/2)

Sendikanın tüzel kişilik olarak yürüttüğü faaliyetlerin (seminer, grev, üye çalışması, konferans vb.) cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla engellenmesidir. Bu fıkrada suçun oluşması için yalnızca cebir/tehdit değil, her türlü hukuka aykırı eylem (örneğin toplantı salonunun elektriğini kesmek, binaya girişi engellemek) yeterli sayılmıştır.

Sendikal Hakların Kullanılmasının Engellenmesi Suçunun Cezası

Türk Ceza Kanunu'nda suçun işleniş şekline göre iki farklı ceza aralığı belirlenmiştir:

Suçun İşleniş Biçimi (Madde)

Öngörülen Ceza Miktarı

Bireysel Hakların Engellenmesi (TCK 118/1)

6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası

Kurumsal Faaliyetlerin Engellenmesi (TCK 118/2)

1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası

Hakim, cezanın miktarını belirlerken kullanılan aracın niteliğini, suçun işlendiği yer ve zamanı ve meydana gelen tehlikenin ağırlığını dikkate alır.

Teşebbüs, İştirak ve İçtima Hükümleri

• Teşebbüs (TCK m. 35): Suç icra hareketlerine başlanıp elinde olmayan nedenlerle tamamlanamazsa teşebbüs hükümleri uygulanır. (Örn: Sendika toplantısının yapılacağı salonun elektrik kablolarını keserken yakalanan kişinin eylemi teşebbüs aşamasında kalır).
• İştirak: Suça azmettiren, yardım eden veya birlikte gerçekleştiren kişiler genel hükümlere göre müşterek fail veya yardım eden olarak cezalandırılır.
• İçtima (Zincirleme Suç - TCK m. 43): Aynı mağdura karşı farklı zamanlarda birden fazla kez tehdit veya cebir uygulanması ya da tek bir eylekle birden fazla sendika üyesine karşı suç işlenmesi halinde ceza zincirleme suç hükümleri uyarınca artırılır.

Soruşturma Usulü ve Koruma Tedbirleri

Şikayet ve Zamanaşımı

• Resen Soruşturma: Bu suç şikayete tabi değildir. Cumhuriyet Savcılığı ihbar veya şüphe üzerine resen soruşturma başlatır. Mağdurun şikayetten vazgeçmesi davayı düşürmez.
• Dava Zamanaşımı: Suçun işlendiği tarihten itibaren 8 yıldır.
• Ceza Zamanaşımı: Kesinleşen mahkumiyet kararlarında ceza zamanaşımı 10 yıldır.

Uzlaşma

Sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçu, Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca uzlaştırma kapsamında değildir.

Gözaltı ve Tutukluluk

• Gözaltı: Soruşturmanın selameti açısından zorunlu hallerde şüpheli 24 saat (toplu suçlarda +3 gün) gözaltına alınabilir. (12 yaşından küçük çocuklar gözaltına alınamaz).
• Tutuklama ve Adli Kontrol: Suç ağır ceza mahkemesinin görev alanına girmediğinden en fazla 1 yıl tutukluluk kararı verilebilir. Adli kontrol tedbirleri (imza, yurt dışı çıkış yasağı vb.) en fazla 2 yıl uygulanabilir.

Yargılama Usulü: Basit ve Genel Yargılama

Görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir.

Mahkeme, ceza alt ve üst sınırlarını dikkate alarak duruşma açmaksızın dosya üzerinden karar verilen basit yargılama usulünü (CMK m. 251) uygulamayı takdir edebilir. Basit yargılama usulü uygulandığında sonuç ceza üzerinden 1/4 oranında indirim yapılır. Karara 7 gün içinde itiraz edilirse genel duruşmalı yargılamaya geçilir.

Soruşturma Sonucu Verilebilecek Kararlar

• Soruşturmaya Yer Olmadığı Kararı (SYOK): İhbarın genel/soyut olması veya eylemin açıkça suç oluşturmaması halinde verilir. 15 gün içinde Sulh Ceza Hakimliğine itiraz edilebilir.
• Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı (KYOK - Takipsizlik): Yeterli suç şüphesi oluşturacak delil elde edilemediğinde verilir. 15 gün içinde itiraz edilebilir.
• İddianame Düzenlenmesi: Yeterli şüpheye ulaşıldığında kamu davası açılır.

Mahkemenin Verebileceği Kararlar ve Seçenek Yaptırımlar

Karar Türü

Uygulanma Koşulları

Beraat

Cebir, tehdit veya hukuka aykırı eylemin gerçekleşmediği, kastın bulunmadığının tespiti.

Adli Para Cezasına Çevirme

Hükmedilen hapis cezası 1 yıl veya altında kalırsa adli para cezasına çevrilebilir.

HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması)

Hapis cezası 2 yıl veya altında kalırsa, sanığın sabıkası yoksa 5 yıl denetim süresiyle uygulanabilir.

Cezanın Ertelenmesi

Sanığın daha önce kasten işlenmiş suçtan 3 aydan fazla mahkumiyeti yoksa hapis cezasının infazı ertelenebilir.

Kanun Yolları: İstinaf ve Temyiz Sınırı

Asliye Ceza Mahkemesi kararlarına karşı tebliğ veya tefhimden itibaren 7 gün içinde istinaf başvurusunda bulunulabilir.

• TCK 118/1 (Bireysel Haklar): Ceza üst sınırı 2 yıl olduğundan, Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) kararıyla kesinleşir; temyiz (Yargıtay) yolu kapalıdır.
• TCK 118/2 (Kurumsal Faaliyetler): Ceza miktarına ve verilen kararın niteliğine göre CMK m. 286/2 sınırları dahilinde temyiz (Yargıtay) yolu açık olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

İşçiyi "sendikaya üye olursan seni işten çıkarırım" demek bu suçu oluşturur mu?

Evet. İşçiyi işini kaybetmekle tehdit ederek sendikal tercihini değiştirmeye zorlamak TCK 118/1 kapsamındaki suçu oluşturur.

İşverenin sendikal nedenle işçiyi işten çıkarması durumunda ne olur?

İşçinin sendikal nedenle işten çıkarılması durumunda hem İş Kanunu kapsamında sendikal tazminat davası açılabilir hem de tehdit veya baskı unsuru varsa TCK 118 uyarınca cezai soruşturma yürütülür.

TCK 118 suçunda uzlaşma var mıdır?

Hayır. Sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçu uzlaştırmaya tabi suçlar arasında yer almaz.

Sonuç

Sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçu; iş hukuku ilkeleri ile ceza hukuku usullerinin kesişim noktasında yer alan son derece hassas bir konudur. Ceza yargılamasında cebir veya tehdit unsurlarının ispatı, işverenin yönetim hakkı ile sendikal özgürlükler arasındaki sınırın çizilmesi özel uzmanlık gerektirir. Sürecin hak kaybına uğranmadan yürütülmesi adına uzman bir ceza avukatı ile takip edilmesi tavsiye edilir.