Mirastan Feragat Sözleşmesi: Nedir, Nasıl Yapılır ve Altsoya Etkisi

Mirasbırakan henüz hayattayken, ileride doğacak miras hakları üzerinde tasarrufta bulunmak isteyebilir. Yasal mirasçıların saklı payları nedeniyle mirasbırakanın tek taraflı tasarruf özgürlüğü…

Mirasbırakan henüz hayattayken, ileride doğacak miras hakları üzerinde tasarrufta bulunmak isteyebilir. Yasal mirasçıların saklı payları nedeniyle mirasbırakanın tek taraflı tasarruf özgürlüğü kanunen sınırlandırılmıştır. Ancak mirasbırakan, saklı paylı bir mirasçısıyla karşılıklı anlaşarak onun gelecekteki miras haklarından tamamen veya kısmen vazgeçmesini sağlayabilir. Türk Medeni Kanunu’nda (TMK) düzenlenen bu çok taraflı işleme mirastan feragat sözleşmesi denir.

Miras hukuku kapsamında mülkiyet hakkını doğrudan etkileyen bu sözleşme, oldukça sıkı şekil şartlarına tabidir. Bu yazımızda; mirastan feragatin ne olduğunu, türlerini, reddi miras ile farklarını, geçerlilik şartlarını ve feragatin altsoya etkisini hukuki boyutlarıyla ele aldık.

Miras Sözleşmesi Nedir? (Üst Kavram)

Mirastan feragat sözleşmesini doğru anlayabilmek için öncelikle miras sözleşmesi kavramını incelemek gerekir. Miras sözleşmesi; tek taraflı bir işlem olan vasiyetnameden farklı olarak, mirasbırakan ile karşı tarafın karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarıyla kurulan çift taraflı ölüme bağlı bir tasarruftur (TMK m. 545).

Türk hukukunda miras sözleşmeleri genel olarak dört gruba ayrılır:

• Mirasçı Atama Sözleşmesi: Mirasbırakanın, sözleşme yaptığı kişiyi terekesinin tamamı veya belirli bir oranı üzerinde mirasçı olarak belirlemesidir.
• Vasiyet Sözleşmesi: Karşı tarafa belirli bir malın ölüme bağlı olarak kazandırılmasının taahhüt edildiği sözleşmedir.
• Üçüncü Kişi Yararına Miras Sözleşmesi: Sözleşmenin tarafı olmayan üçüncü bir kişinin mirasçı atanması ya da ona belirli bir mal bırakılmasıdır.
• Mirastan Feragat Sözleşmesi: Mevcut veya müstakbel bir mirasçının, mirasbırakan ile anlaşarak ileride doğacak miras hakkından vazgeçmesidir.

Mirastan Feragat Nedir?

Mirastan feragat sözleşmesi, yasal bir mirasçının mirasbırakan sağ iken yaptığı bir anlaşmayla, gelecekte doğacak mirasçılık sıfatını henüz muris vefat etmeden kaybetmesidir (TMK m. 528).

Mirasbırakan, saklı payı bulunmayan yasal mirasçılarını (örneğin kardeşlerini veya uzak akrabalarını) tek taraflı bir vasiyetname ile mirasından her zaman mahrum edebilir. Bu nedenle saklı payı olmayan mirasçılarla feragat sözleşmesi yapılmasına hukuken gerek yoktur.

Mirastan feragat sözleşmesi, esas olarak saklı paylı mirasçıların (eş, altsoy, anne ve baba) mirasçılık sıfatını ortadan kaldırmak amacıyla başvurulan ve bu yönüyle aile içi mal paylaşımını henüz muris hayattayken kesinleştiren en etkili yöntemdir.

Reddi Miras ile Mirastan Feragat Arasındaki Farklar

Kelime anlamı olarak birbirine yakın görünseler de reddi miras ile mirastan feragat tamamen farklı hukuki niteliklere, şartlara ve sonuçlara sahiptir:

Kriter

Mirastan Feragat

Reddi Miras

Zamanlama

Mirasbırakan sağ iken yapılır.

Mirasbırakanın ölümünden sonra yapılır.

Hukuki Niteliği

Karşılıklı irade uyuşması gerektiren iki taraflı bir sözleşmedir.

Mirasçının mahkemeye sunduğu tek taraflı irade beyanıdır.

Süre Sınırı

Herhangi bir süre sınırı yoktur, muris hayattayken her zaman yapılabilir.

Kural olarak vefatın öğrenilmesinden itibaren 3 aylıkhak düşürücü süreye tabidir.

Altsoya Etkisi

Bedelli (ivazlı) yapılmışsa, aksi kararlaştırılmadıkça altsoyu da bağlar.

Reddeden mirasçının altsoyu miras hakkını kaybetmez, pay onlara geçer.

Mirastan Feragatin Türleri

Mirastan feragat sözleşmesi, tarafların anlaşmasına göre farklı şekillerde kurgulanabilir:

1. İvazlı (Bedelli) Mirastan Feragat

Mirasçının, gelecekteki miras hakkından vazgeçmesi karşılığında mirasbırakandan belirli bir bedel (para, gayrimenkul, şirket hissesi vb.) almasıdır. Uygulamada en sık karşılaşılan feragat türüdür. Mirasçı, bir anlamda hakkını muris henüz hayattayken nakde veya mala çevirerek erken almış olur.

2. İvazsız (Bedelsiz) Mirastan Feragat

Mirasçının, mirasbırakandan herhangi bir karşılık, bedel veya mal almaksızın tamamen kendi hür iradesiyle müstakbel miras payından vazgeçmesidir. Bu durumda mirasbırakan herhangi bir edim borcu altına girmez.

3. Tam ve Kısmi Feragat

• Tam Feragat: Mirasçının terekedeki haklarının tamamından vazgeçmesidir. Bu durumda miras paylaşımına hiçbir şekilde dahil edilmez.
• Kısmi Feragat: Mirasçının miras payının veya saklı payının yalnızca belirli bir kısmından vazgeçmesidir. Mirasçılık sıfatı, sözleşmede belirlenen oran üzerinden devam eder.

4. Belirli Bir Kişi Lehine Feragat

Feragat sözleşmesi belirli bir mirasçı (örneğin bir kardeş) lehine yapılabilir. Eğer lehine feragat edilen kişi, mirasbırakanın ölümünde herhangi bir sebeple (örneğin ondan önce vefat ederek veya mirastan çıkarılarak) mirasçı olamazsa, yapılan feragat sözleşmesi hükümsüz kalır ve feragat eden kişi yasal miras hakkını geri kazanır.

Mirastan Feragat Sözleşmesi Nasıl Yapılır?

Mirastan feragat sözleşmesinin geçerli kabul edilebilmesi için kanunun öngördüğü katı usul ve ehliyet kurallarına eksiksiz uyulması gerekir.

1. Şekil Şartları (Resmi Senet ve Tanık Zorunluluğu)

TMK m. 545 uyarınca, mirastan feragat sözleşmesi ancak resmi vasiyetname şeklinde tanzim edilirse geçerlilik kazanır.

• Sözleşme; görevli resmi memur (Noter, Sulh Hukuk Hakimi veya yetkili diğer memurlar) huzurunda düzenlenmelidir.
• İşlem sırasında tarafların yanı sıra iki tanık da fiziksel olarak hazır bulunmalıdır. Tarafların, memurun ve tanıkların sözleşmeyi eş zamanlı imzalaması şarttır. Adi yazılı (kendi aralarında) yapılan feragatnameler tamamen geçersizdir.

2. Ehliyet Şartları

• Mirasbırakan Yönünden: Sözleşmenin yapıldığı sırada tam ehliyetli (ayırt etme gücüne sahip ve ergin) olmalı ve hakkında herhangi bir kısıtlılık kararı bulunmamalıdır.
• Feragat Eden Mirasçı Yönünden: Feragat eden tarafın tam ehliyetli olması şart değildir; veli veya vasisinin rızasıyla kısıtlı kişilerin de bu sözleşmeyi yapabileceği kabul edilmektedir.
• Şahsın Bizzat Hazır Bulunması: Miras sözleşmesi yapmak şahsa sıkı sıkıya bağlı bir haktır. Bu nedenle tarafların temsilci (vekil) vasıtasıyla bu işlemi yapması mümkün değildir; taraflar noter huzurunda bizzat bulunmalıdır.

Mirastan Feragatin Sonuçları ve Altsoya Etkisi

Sözleşmenin imzalanmasıyla birlikte, feragat eden mirasçı ileride doğacak mirasçılık sıfatını ve buna bağlı haklarını kaybeder. Ancak feragatin, feragat edenin çocukları ve torunları (altsoyu) üzerindeki etkisi sözleşmenin bedelli olup olmamasına göre değişir:

• İvazlı (Bedelli) Feragatte: TMK m. 528/3 uyarınca, feragat bir karşılık alınarak yapılmışsa, sözleşmede aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde feragat altsoyu da etkiler. Yani bedel alarak feragat eden kişinin çocukları ve torunları da mirasbırakandan pay alamaz. Altsoyun haklarının korunması isteniyorsa, sözleşmeye mutlaka "Bu feragat yalnızca feragat edeni bağlar, altsoyun mirasçılık haklarını etkilemez" yönünde özel bir madde eklenmelidir.
• İvazsız (Bedelsiz) Feragatte: Herhangi bir bedel alınmadan yapılan feragat, kural olarak altsoyu etkilemez. Feragat edenin payı kendi altsoyuna geçer. Hukuk genel kuralları gereği ivazsız feragatte altsoyun da feragat kapsamına alınacağına dair sözleşmeye konulacak aksine hükümler geçersiz kabul edilmektedir.

Tereke Borçlarından Sorumluluk

Mirasbırakan vefat ettiğinde tereke borca batıksa ve mevcut mal varlığı borçları ödemeye yetmiyorsa, alacaklılar mirasçılardan alacaklarını isteyebilir. Eğer mirastan feragat sözleşmesi ivazlı (bedelli) olarak yapılmışsa, alacaklılar feragat eden kişiye de başvurabilirler.

Feragat eden kişi, mirasbırakanın ölümünden geriye doğru 5 yıl içinde muristen aldığı karşılık oranında (terekenin açılması anındaki zenginleşme miktarı nispetinde) tereke borçlarından şahsen sorumlu olur. Bedelsiz feragat edenlerin ise borçlardan sorumluluğu bulunmamaktadır.

Mirastan Feragat Sözleşmesinden Cayma ve Sona Erme

Mirastan feragat sözleşmesi tek taraflı iradeyle sonlandırılamaz. Ancak şu durumlarda sözleşmeden dönülmesi veya sözleşmenin sona erdirilmesi mümkündür:

• Anlaşarak Sona Erdirme: Mirasbırakan hayattayken taraflar karşılıklı olarak anlaşarak sözleşmeyi her zaman feshedebilirler. Bu feshin resmi şekilde yapılması zorunlu olmayıp, tarafların kendi aralarında yapacakları yazılı bir anlaşma sözleşmeyi sona erdirmek için yeterlidir.
• Mirasbırakanın Sözleşmeden Dönmesi: Sözleşme metninde mirasbırakana tek taraflı dönme hakkı tanınmışsa veya mirasçılıktan çıkarma sebeplerinden biri gerçekleşmişse, muris sözleşmeden dönebilir.
• Feragat Edenin Sözleşmeden Dönmesi (Edimin İfası Borcu): İvazlı feragatte mirasbırakan taahhüt ettiği bedeli (ivazı) mirasçıya ödemezse, feragat eden mirasçı borçlar hukuku hükümleri uyarınca sözleşmeden dönebilir.
• Tenkis Davası Karşısında Cayma Hakkı: Mirasbırakan vefat ettikten sonra, saklı paylı diğer mirasçılar feragat eden kişiye karşı saklı paylarının ihlal edildiği gerekçesiyle tenkis davası açarsa; feragat eden kişi ya aldığı bedeli mirasçılara iade eder ya da bedelin tamamını terekeye geri vererek sözleşmeden tamamen cayar ve yasal mirasçılık sıfatını yeniden kazanır.

Mirastan Feragat Sözleşmesinin İptali

Sözleşmenin kurulması esnasında şekil şartlarına uyulmaması, taraflardan birinin ehliyetsiz olması veya sözleşmenin hata, hile, tehdit (ikrah) ve aşırı yararlanma (gabin) gibi iradeyi sakatlayan haller altında imzalanması durumunda sözleşmenin iptali talep edilebilir.

İptal sebebinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıllık hak düşürücü süre içerisinde mirasbırakanın son yerleşim yeri Asliye Hukuk Mahkemesi’nde iptal davası açılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)

Mirastan kısmi feragat etmek mümkün müdür?

Evet. Mirasçı, miras payının tamamından vazgeçebileceği gibi sadece belirli bir oranından veya sadece saklı payından kısmen feragat edebilir.

Sözleşme notere gitmeden evde yazılıp imzalanırsa geçerli olur mu?

Hayır. Kanun resmi vasiyetname şeklini (noter memuru ve iki tanık önünde yapılmasını) kurucu bir geçerlilik şartı olarak aramaktadır. Adi yazılı yapılan feragatnameler hukuken geçersizdir.

Feragat eden kişi vefat eden murisin borçlarından sorumlu olur mu?

Eğer feragat bedelsiz yapılmışsa sorumluluk doğmaz. Ancak bedelli (ivazlı) yapılmışsa, murisin ölümünden geriye doğru 5 yıl içinde alınan bedel oranında tereke borçlarından sorumluluk doğabilir.

Sonuç

Mirastan feragat sözleşmesi; aile içi miras dengelerini henüz muris hayattayken kuran, ancak şekil şartları ve altsoya etkileri bakımından çok sıkı kurallara tabi olan kritik bir hukuki işlemdir. Sözleşme hazırlanırken kelime tercihlerindeki en ufak bir eksiklik veya usuli hata, yıllar sonra sözleşmenin geçersiz kılınmasına ya da altsoyunuzun istem dışı hak kaybına uğramasına neden olabilir.

Bu nedenle, feragat sözleşmesinin hazırlanmasından noter süreçlerinin takibine kadar olan tüm aşamaların uzman bir miras hukuku avukatı rehberliğinde yürütülmesi, haklarınızın korunması açısından elzemdir.