İş Davalarında Dava Şartı Arabuluculuk Rehberi

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu kapsamında 01 Ocak 2018 tarihi itibarıyla hukuk sistemimize giren ve işçi-işveren ihtilaflarında devrim niteliğinde olan Dava Şartı (Zorunlu)…

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu kapsamında 01 Ocak 2018 tarihi itibarıyla hukuk sistemimize giren ve işçi-işveren ihtilaflarında devrim niteliğinde olan Dava Şartı (Zorunlu) Arabuluculuk müessesesi, iş mahkemelerinde açılacak birçok davanın ön şartı haline getirilmiştir.

Bu yasal düzenleme uyarınca, kapsam dahilindeki işçi alacakları ve işe iade taleplerinde arabuluculuk süreci tüketilmeden doğrudan İş Mahkemesi'nde dava açılması hukuken imkansızdır. Arabuluculuk bürosuna müracaat edilmeden açılan davalar, mahkeme tarafından esasa girilmeksizin "dava şartı yokluğu" nedeniyle usulden reddedilir.

1. Zorunlu Arabuluculuk Kapsamındaki ve Kapsam Dışındaki İş Uyuşmazlıkları

Arabuluculuk, tarafların yasal olarak üzerinde serbestçe fedakarlık yapabileceği ve uzlaşabileceği bireysel veya toplu iş sözleşmesi kaynaklı hakları kapsar.

A. Arabuluculuğa Başvurulması Zorunlu Olan İhtilaflar

• İşçilik Alacakları: Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı, sendikal tazminat, ayrımcılık tazminatı,
• Ücret ve Hak Edişler: Ödenmeyen maaş/ücret alacağı, fazla mesai (fazla çalışma) ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) ücreti, yıllık izin ücreti alacakları,
• İşe İade Talepleri: Geçersiz sebeple yapılan fesihlere karşı açılacak işe iade davaları.

B. Arabuluculuğa Tabi Olmayan (Doğrudan Dava Açılabilen) İstisnalar

Kamu düzenini ilgilendiren, idarenin ve Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK) taraf olması gereken ya da şahıs varlığına ilişkin ağır zararlar içeren şu durumlarda arabuluculuk zorunlu değildir:

• Hizmet Tespit Davaları: Sigortasız çalıştırılan dönemlerin tespiti, eksik prim veya hatalı SGK bildirimlerinin düzeltilmesi davaları,
• İş Kazası ve Meslek Hastalıkları: İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davaları ile SGK'nın rücu davaları.

2. İş Hukukunda Arabuluculuk Süreci ve Katı Süre Sınırları

İşçi ve işveren arasındaki uyuşmazlıkların feshin sıcağı sıcağına çözülmesi ve hak arama takvimlerinin sarkmaması adına süreç çok hızlı yasal sürelerle sınırlandırılmıştır:

[Büroya Başvuru] ➔ [Arabulucu Atanması] ➔ ➔ (Yasal Süre: 3 + 1 Hafta) ➔ ➔ [İlk Oturum] ➔ [Son Tutanak]

• Yasal Süre (): Arabulucu, adliye bürosu tarafından görevlendirildiği tarihten itibaren uyuşmazlığı 3 hafta içinde sonuçlandırmak zorundadır. Görüşmelerin uzaması veya teknik zorunlulukların doğması halinde arabulucu bu süreyi en fazla 1 hafta daha uzatabilir. Süreç toplamda en geç 4 haftada tamamlanır.
• İşe İade Davalarındaki Özel Hassasiyet: İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesihten itibaren 1 ay içinde arabuluculuğa başvurmak zorundadır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, Son Tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta içinde İş Mahkemesinde işe iade davası açılmalıdır. Bu süreler kesin hak düşürücüdür.
• Sürelerin Durması: Arabuluculuk bürosuna müracaat edildiği an, işçilik alacaklarına ilişkin 5 yıllık yasal zamanaşımı süreleri tamamen durur. Süreler, "Anlaşamama Son Tutanağının" imzalandığı gün kaldığı yerden kaldığı günün ertesiyle işlemeye devam eder.
• Toplantıya Katılmamanın Ağır Yaptırımı: Haklı bir yasal mazeret sunmaksızın arabuluculuk ilk oturumuna katılmayan taraf; dava aşamasında tamamen haklı çıksa bile tüm mahkeme masraflarını ödemeye mahkum edilir ve lehine mahkeme vekalet ücretine hükmedilmez.

3. Sürecin Sona Ermesi: "Son Tutanak" ve "İcra Edilebilirlik"

Görüşmelerin neticesine göre arabulucu süreci bitiren resmi bir Son Tutanak tanzim eder:

A. Anlaşma Sağlanması Halinde (Kesin Hüküm)

Taraflar kıdem, ihbar veya ücret alacaklarının miktarı ve ödeme takvimi üzerinde uzlaşırsa bir anlaşma belgesi imzalanır. Arabuluculuk masasında uzlaşılan ve imza altına alınan alacak kalemleri hakkında işçinin aynı dönem için bir daha mahkemede dava açma hakkı ebediyen ortadan kalkar.

• İlam Niteliği: İşveren tutanaktaki ödeme vadelerine uymazsa, işçi Sulh Hukuk Mahkemesi’nden (Asliye Hukuk veya İş Mahkemeleri değil, yasa gereği Sulh Hukuk) "İcra Edilebilirlik Şerhi" alarak veya tutanağı doğrudan noterde imzalatarak, mahkeme kararı (ilam) gibi doğrudan İlamlı İcra takibiyle parayı tahsil edebilir.

B. Anlaşma Sağlanamaması Halinde (Dava Aşaması)

Uzlaşma sağlanamazsa "Anlaşamama Son Tutanağı" tanzim edilir. Davacı, bu tutanağın aslını veya arabulucu onaylı suretini dava dilekçesine ekleyerek İş Mahkemesinde (İş Mahkemesi olmayan yerlerde İş Mahkemesi Sıfatıyla Asliye Hukuk Mahkemesinde) davasını açmalıdır. Tutanağın eklenmemesi halinde mahkeme 1 haftalık kesin süre verir; eksiklik giderilmezse dava usulden reddedilir.

İş Davaları Arabuluculuk Süreçlerinde Ücret Esasları

Görüşme ve Anlaşma Durumu

Ücret Sorumluluğu

Ücretin Tahsil Esası

Görüşme Sonucu Uzlaşma/Anlaşma Sağlanması

Taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça eşit olarak (%50 - %50) ödenir.

Anlaşılan miktar üzerinden nispi tarifeye göre hesaplanır.

Anlaşamama Durumu (süren toplantı)

Adalet Bakanlığı bütçesinden(Devlet tarafından) arabulucuya ödenir.

İşçi dava açarsa yargılama gideri olarak haksız çıkan tarafa (genellikle kaybeden işverene) yükletilir.

Anlaşamama Durumu (süren toplantı)

Görüşülen saat miktarına ve taraf sayısına göre taraflarca ödenir.

Adalet Bakanlığı'nın belirlediği saatlik asgari maktu tarifeye tabidir.

İlk Oturuma Mazeretsiz Katılmama

Toplantıya gelmeyerek süreci kilitleyen ve anlaşamamaya sebebiyet veren tarafça ödenir.

Bakanlıkça ödenen arabuluculuk ücreti, dava sonunda doğrudan bu tarafa fatura edilir.

Sonuç

İş hukukunda arabuluculuk, bir formalite adımı veya basit bir imza süreci değildir; masada imzalandığı an mahkeme ilamı gücünde kesin sonuç doğuran, işçinin geçmiş haklarından feragat etmesine ya da işverenin ağır ödeme yükümlülükleri altına girmesine yol açan kurucu bir aşamadır. İbralaşma niteliğindeki bu tutanaklarda alacak kalemlerinin brüt/net ayrımının yanlış yapılması veya işe iade tazminatlarının yasal parametrelere uygun kurgulanamaması, telafisi imkansız fahiş maddi kayıplara yol açar.

Kıdem, ihbar ve mesai alacaklarınızı yasal güvence sınırlarında eksiksiz tasfiye etmek, işe iade takvimlerini hak düşürücü süreleri kaçırmadan yönetmek ve arabuluculuk masasında haklarınızı tam koruma altına almak adına, sürecin en başından itibaren uzman bir iş hukuku avukatından profesyonel hukuki destek almanız önemle tavsiye edilir.