İcra Mahkemesi: Görevleri, Yetkisi, Yargılama Usulü ve Kanun Yolları

İcra ve iflas hukukunun denetim, karar ve yargılama mercii olan İcra Mahkemesi; icra dairelerinin işlemlerini denetlemek, icra takiplerine yönelik itiraz ve şikâyetleri karara bağlamak ve kanunda…

İcra ve iflas hukukunun denetim, karar ve yargılama mercii olan İcra Mahkemesi; icra dairelerinin işlemlerini denetlemek, icra takiplerine yönelik itiraz ve şikâyetleri karara bağlamak ve kanunda öngörülen icra suçlarını yargılamakla görevli özel uzmanlık mahkemesidir.

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) kapsamında teşkilatlanan icra mahkemeleri, hızlı ve etkin bir icra takibi yürütülmesini sağlamak amacıyla sınırlı yetkiyle ve hızlı yargılama usulleriyle donatılmıştır.

İcra Mahkemesi Nedir ve Nasıl Kurulur?

İcra mahkemesi; her asliye hukuk mahkemesinin bulunduğu yargı çevresinde, Adalet Bakanlığı tarafından Hâkimler ve Savcılar Kurulu’nun (HSK) olumlu görüşü alınarak kurulan tek hâkimli bir mahkemedir (İİK m. 4).

• Bağımsız İcra Mahkemesi Olmayan Yerler: İş yoğunluğunun az olduğu ilçelerde müstakil bir icra mahkemesi kurulmamışsa, o yerdeki Asliye Hukuk Mahkemesi "İcra Mahkemesi Sıfatıyla" bu görevleri yürütür.
• İkili Görev Yapısı: İcra mahkemesi, önüne gelen uyuşmazlığın niteliğine göre İcra Hukuk Mahkemesi veya İcra Ceza Mahkemesi sıfatıyla hareket eder.

İcra Mahkemesinin Görev Alanı

İcra mahkemesinin görevleri "hukuk yargılaması" ve "ceza yargılaması" olmak üzere iki ana başlıkta toplanır:

İCRA MAHKEMESİ

İCRA HUKUK MAHKEMESİ İCRA CEZA MAHKEMESİ

• İcra Dairesini Şikâyet • Çek Kanunu İhlalleri

• İtirazın Kaldırılması • Gerçeğe Aykırı Beyan

• İhalenin Feshi • Taahhüdü İhlal (Tazyik H.)

• Takibin İptali / Taliki • Nafaka Ödememe Suçu

1. İcra Hukuk Mahkemesinin Görevleri

İcra takip sürecinde icra dairesinin işlemlerine veya tarafların itirazlarına ilişkin davalara bakar:

• Şikâyet Başvurularını İncelemek (İİK m. 16): İcra müdürünün kanuna, olaya veya hakkaniyete aykırı işlemlerini iptal etmek veya düzeltmek,
• İtirazın Kaldırılması (İİK m. 68 - 68/a): İlamsız takiplerde borçlunun borca veya imzaya itirazı üzerine alacaklının açtığı kesin veya geçici kaldırma taleplerini incelemek,
• İhalenin Feshi Davaları (İİK m. 134): Cebri icra satışlarında usulsüzlük iddialarını karara bağlamak,
• Kambiyo Takiplerine İtirazlar (İİK m. 168 - 170): Çek, bono ve poliçeye dayalı takiplerde imza, borç ve zamanaşımı itirazlarını incelemek,
• İcranın Geri Bırakılması (İİK m. 33 - 36): İlamlı takiplerde zaman aşımı, itfa veya imhal iddialarını değerlendirmek,
• Sıra Cetveline İtiraz (Şikâyet): Haciz veya iflas sıra cetvelindeki usule ilişkin itirazları incelemek.

2. İcra Ceza Mahkemesinin Görevleri

İcra ve İflas Kanunu’nda düzenlenen icra suçları ve tazyik hapislerine ilişkin yargılamaları kapsar:

• Karşılıksız Çek Düzenleme Suçu: 5941 sayılı Çek Kanunu uyarınca açılan davalar,
• Nafaka Hükümlerine Uymama (İİK m. 344): Cari nafaka borcunu ödemeyen borçlu hakkında verilen tazyik hapsi kararları,
• Taahhüdü İhlal (İİK m. 340): İcra dairesinde verilen ödeme taahhüdüne makul bir sebep olmaksızın uyulmaması,
• Gerçeğe Aykırı Mal Beyanında Bulunma (İİK m. 338): İcra takibinde borçlunun hakikate aykırı beyanda bulunması.

Önemli Ceza Usul Farkı: İcra ceza davalarında Cumhuriyet Savcılığı tarafından ön soruşturma yürütülmez. Müşteki alacaklının Doğrudan İcra Ceza Mahkemesine şikâyet dilekçesi vermesiyle duruşmalı yargılama başlar.

Yetkili İcra Mahkemesi Nasıl Belirlenir?

İcra mahkemelerinde yetki kuralı kamu düzenindendir ve kesindir.

• Genel Yetkili Mahkeme: Takibin yürütüldüğü veya şikâyete konu işlemin yapıldığı İcra Dairesinin bağlı bulunduğu yerdeki İcra Mahkemesi kesin yetkilidir.
• İcra Ceza Yetkisi: Şikâyete konu takibin yapıldığı icra dairesinin bulunduğu yerdeki İcra Mahkemesi yetkilidir.

İcra Mahkemesinde Yargılama Usulü

• Basit Yargılama Usulü: İcra mahkemelerinde davalar Basit Yargılama Usulüne tabidir (HMK m. 316-322).
• Sınırlı İnceleme Yetkisi: İcra hukuk mahkemeleri "maddi anlamda kesin hüküm" teşkil edecek şekilde derinlemesine delil incelemesi yapamaz. İnceleme kural olarak belgelere dayalıdır; tanık ve yemin deliline başvurulamaz.
• Dosya Üzerinden Karar: Mümkün olan hallerde dosya üzerinden 15 gün içinde karar verilir. Duruşma açılması gereken hallerde iki duruşma arası süre 30 günü geçemez.
• Adli Tatilde Çalışma: İcra mahkemesinin görev alanına giren tüm iş ve davalar ivedi işlerden sayılır ve adli tatilde de görülmeye devam eder.

İcra Mahkemesi Kararlarına Karşı Kanun Yolları (İstinaf)

İcra mahkemesinin nihai kararlarına karşı tebliğ veya tefhim tarihinden itibaren 10 gün içinde Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde İstinaf yoluna başvurulabilir (İİK m. 363).

Istinafa Götürülemeyecek Kararlar (İİK m. 363)

Aşağıdaki kararlar kesindir, üst mahkemeye taşınamaz:

• İcra dairesince hesaplanan vekâlet ücretine ilişkin kararlar,
• Hacizli malın muhafaza tedbirlerine dair kararlar,
• Kıymet takdirine yönelik şikâyet kararları,
• İcranın geri bırakılması (İİK m. 36) kararları,
• Kanunda belirtilen paracıl sınırların altındaki alacak talepleri.

Satışın Durması Etkisi: Kanun yoluna başvuru, ilkesel olarak icra takibini durdurmaz. Ancak istinaf başvurusu yapıldığında satış işlemleri kendiliğinden durur.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

İcra mahkemesi kararı maddi anlamda kesin hüküm oluşturur mu?

Hayır. İcra mahkemeleri sınırlı yetkili olduğundan kararları kural olarak maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmez. Taraf haklarını genel mahkemelerde (Asliye Hukuk / Asliye Ticaret) dava konusu yapabilir. (İstisnalar: İstihkak davaları ve ihalenin feshinin reddi kararları kesin hüküm oluşturur).

İcra mahkemesine şikâyet süresi ne kadardır?

İcra dairesinin kanuna aykırı işlemini öğrenme tarihinden itibaren 7 gündür. Ancak bir hakkın yerine getirilmemesinden veya sebepsiz sürüncemede bırakılmasından kaynaklanan şikâyetler süreye tabi değildir (Süresiz şikâyet).

İcra ceza mahkemesinde şikâyet süresi ne kadardır?

İcra suçlarında şikâyet süresi, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren 3 ay ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren 1 yıldır. Bu süreler hak düşürücüdür.

Sonuç

İcra mahkemesindeki dava ve şikâyet süreçleri; 7 ve 10 günlük kısa hak düşürücü süreler, dar yetkili inceleme esasları ve katı usul kurallarıyla yürütülür. Şikâyet ve itiraz dilekçelerindeki usul hataları, haklı olunan durumlarda dahi hak kaybına veya hapis cezası risklerine yol açabilir. Sürecin uzman bir icra hukuku avukatı vasıtasıyla takip edilmesi hayati önem taşır.