Görevi Yaptırmamak İçin Direnme Suçu ve Cezası (TCK m. 265)

Kamu idaresinin güvenilirliğine, işleyişine ve kamu görevlilerinin saygınlığına karşı işlenen eylemler Türk Ceza Kanunu’nda özel koruma altına alınmıştır. Uygulamada "polise mukavemet" veya "memura…

Kamu idaresinin güvenilirliğine, işleyişine ve kamu görevlilerinin saygınlığına karşı işlenen eylemler Türk Ceza Kanunu’nda özel koruma altına alınmıştır. Uygulamada "polise mukavemet" veya "memura direnme" olarak da bilinen görevi yaptırmamak için direnme suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 265. maddesinde düzenlenmiştir.

Bu suç; bir kamu görevlisinin, usulüne ve hukuka uygun olarak icra ettiği kamu görevini yapmasını engellemek amacıyla cebir veya tehdit kullanılmasıyla oluşur. Bu rehberde; suçun unsurlarını, pasif direnme ile aktif direnme arasındaki farkı, cezayı artıran nitelikli halleri, soruşturma usulünü ve yargılama aşamalarını detaylarıyla bulabilirsiniz.

Görevi Yaptırmamak İçin Direnme Suçu Nedir?

Görevi yaptırmamak için direnme suçu; kamu görevlisinin yerine getirmekte olduğu görevi engellemek amacıyla, kendisine veya yakınlarına yönelik cebir (fiziki güç) ya da tehdit uygulanmasıdır.

Kanuni Düzenleme (TCK m. 265)

TCK Madde 265:

• Kamu görevlisine karşı görevini yapmasını engellemek amacıyla, cebir veya tehdit kullanan kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
• Suçun, yargı görevini yapan kişilere karşı işlenmesi hâlinde, verilecek ceza iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasıdır.
• Suçun, kişinin kendisini tanınmayacak bir hâle koyması suretiyle veya birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde, verilecek ceza üçte biri oranında artırılır.
• Suçun, silahla ya da var olan veya varsayılan suç örgütlerinin oluşturdukları korkutucu güçten yararlanılarak işlenmesi hâlinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.
• Bu suçun işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâllerinin gerçekleşmesi durumunda, ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır.

Suçun Oluşum Şartları ve Temel Unsur Ayrımı

Bir eylemin TCK m. 265 anlamında suç oluşturabilmesi için şu üç şartın birlikte (kümülatif) gerçekleşmesi şarttır:

• Mağdurun Kamu Görevlisi Olması: TCK m. 6 uyarınca kamusal faaliyete katılan kişi (polis, zabıta, hakim, savcı, infaz koruma memuru, hekim vb.) olmalıdır.
• Kamu Görevlisinin Görevi Başında Olması: Eylemin, memurun görevi kapsamındaki bir işi ifa ettiği sırada gerçekleşmesi gerekir. Mesai dışında veya özel alanında gerçekleşen saldırılar genel suç ilkelerine (kasten yaralama, tehdit) tabidir.
• Cebir veya Tehdit Unsurunun Varlığı: Kamu görevlisine karşı fiziki güç (cebir) veya bir kötülük edeceğine dair korkutma (tehdit) yöneltilmelidir.

DİRENME TİPLERİ VE HUKUKİ SONUÇLARI

AKTİF DİRENME (Suç Oluşur) PASİF DİRENME (TCK m. 265 Oluşmaz)

• Memura yumruk/tekme atmak, iteklemek • Polisin çaldığı kapıyı açmamak

• Silah, taş, sopa çekmek veya savurmak • Yakalanmamak için kaçmak

• Memuru vurmakla, vurmakla tehdit etmek • Kendini yere atmak, kapıya/direğe

• Memurun hareket kabiliyetini cebren tutunmak

engellemek • Memurun emrine uymayıp hareketsiz

kalmak

Pasif Direnme - Aktif Direnme Ayrımı

Yargıtay Ceza Genel Kurulu içtihatlarına göre; pasif direnme eylemlerinde cebir ve tehdit bulunmadığı için TCK m. 265 suçu oluşmaz. Sadece polisten kaçmak, kelepçe takılırken kollarını sıkmak veya yere yatıp kalkmamak pasif direnmedir; bu hallerde şartları varsa idari para cezası verilebilir ancak TCK m. 265'ten mahkûmiyet kurulamaz.

Cezayı Artıran Nitelikli Haller ve Cezaları

Nitelikli Hal

Uygulanan Ceza / Artırım Oranı

Yargı Görevini Yapanlara Karşı İşlenmesi (TCK m. 265/2)

Yüksek mahkeme üyeleri, hâkimler, savcılar ve haciz/duruşma sırasındaki avukatlara karşı işlenirse ceza 2 yıldan 4 yıla kadar hapis olarak uygulanır.

Faile İlişkin Nitelikli Haller (TCK m. 265/3)

Failin yüzünü gizlemesi (maske, kask vb.) veya suçun birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi halinde ceza 1/3 oranında artırılır.

Araç ve Örgüt Nitelikli Hali (TCK m. 265/4)

Suçun silahla (tabanca, bıçak, taş, sopa, cam kırığı vb.) veya suç örgütünün korkutucu gücüyle işlenmesi halinde ceza yarı oranında (1/2) artırılır.

Özel Durumlar: Haksız Tahrik, Teşebbüs ve İçtima

• Haksız Yasal İşlem ve Haksız Tahrik (TCK m. 29): Kamu görevlisinin yaptığı işlem tamamen hukuka aykırı ve keyfi ise (örneğin yasal bir gerekçe yokken usulsüz üst araması yapılması), kişinin bu hukuka aykırılığa karşı gösterdiği tepkide TCK m. 29 haksız tahrik hükümleri uygulanır veya koşullarına göre ceza verilmez.
• Kasten Yaralama İle Gerçek İçtima (TCK m. 265/5): Direnme sırasında kamu görevlisi basit bir tıbbi müdahaleyle (BTM) giderilemeyecek şekilde yaralanırsa veya vücudunda kemik kırığı oluşursa, faile hem görevi yaptırmamak için direnme hem de neticesi sebebiyle ağırlaşmış kasten yaralama suçundan ayrı ayrı ceza verilir.
• Zincirleme Suç (TCK m. 43/2): Birden fazla polis memuruna karşı tek bir eylemle veya aynı olay akışı içinde direnme gösterilirse tek ceza verilir ancak ceza artırılır.

Soruşturma Usulü ve Adli Tedbirler

Görevi yaptırmamak için direnme suçu şikâyete bağlı değildir. Suçun işlendiği ihbar veya tutanakla öğrenildiğinde savcılık tarafından resen soruşturulur. Mağdur memurun şikâyetinden vazgeçmesi dahi davayı düşürmez.

• Uzlaştırma: Bu suç uzlaştırma kapsamında değildir.
• Dava Zamanaşımı: 8 yıl
• Ceza Zamanaşımı: 10 yıl

Tutuklama ve Adli Kontrol

Suçun temel halinde cezanın üst sınırı 3 yıl olduğundan şüpheli hakkında tutuklama kararı verilebilir. Nitelikli hallerde ise tutuklama tedbiri sıklıkla uygulanmaktadır. Soruşturma aşamasındaki tutukluluk süresi en fazla 1 yıldır.

Mahkemenin Verebileceği Kararlar ve Alternatif Yaptırımlar

Asliye Ceza Mahkemesinde görülen yargılama sonucunda verilebilecek kararlar şunlardır:

Karar / Yaptırım Türü

Uygulanabilirlik Şartı

Beraat

Eylemin pasif direnme niteliğinde kalması, cebir/tehdit bulunmaması veya failin kastının olmaması.

Ceza Verilmesine Yer Olmadığı (CYOK)

Memurun eyleminin tamamen hukuka aykırı olması, meşru savunma sınırının heyecanla aşılması.

Adli Para Cezasına Çevirme

Sadece verilen hapis cezasının 1 yıl veya altında kalması halinde mümkündür.

HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması)

Netice cezanın 2 yıl veya altında kalması ve sanığın sabıkasız olması durumunda 5 yıl denetim süresiyle uygulanır.

Cezanın Ertelenmesi

Verilen hapis cezasının 2 yıl veya altında kalması halinde ertelenebilir. (İstisna: Sağlık personeline karşı işlenen direnme suçlarında cezanın ertelenmesi uygulanamaz - 3359 sayılı Kanun m. Ek 12).

Sıkça Sorulan Sorular

Polisin usulsüz işlemine karşı koymak suç mudur?

Kamu görevlisinin eylemi hukuka açıkça aykırı ise (örneğin görev belgesi gösterilmeden keyfi güç kullanılması), Anayasal direnme ve meşru savunma hakları çerçevesinde haksız tahrik hükümleri uygulanabilir. Ancak haklı işlem yapan polise karşı cebir kullanmak suçu oluşturur.

Avukata karşı haciz mahalinde direnme bu suça girer mi?

Evet. Avukatlar haciz veya keşif gibi adli işlemleri icra ederken TCK m. 6 uyarınca yargı görevlisi sayılırlar. Avukata karşı görevini yaptırmamak için gösterilen direnme TCK m. 265/2 uyarınca 2 yıldan 4 yıla kadar hapis cezası gerektirir.

Görevli Mahkeme ve Kanun Yolu

Görevi yaptırmamak için direnme suçunda yargılama yapmaya görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir. İlk derece mahkemesi kararlarına karşı 7 gün içinde İstinaf (Bölge Adliye Mahkemesi) yoluna başvurulabilir. Cezanın 5 yılın altında kalması durumunda İstinaf kararları kesinleşir ve Yargıtay temyiz yolu kapalıdır.